"Nga nje qen pothuajse asgje nuk mund te fshihesh", thote Dr. Nicholas Dodman, profesor nderi dhe themelues i Departamentit te Sjelljes se Kafsheve ne Universitetin Tafts. Qente jane mjeshtrit e leximit te gjuhes se trupit te njeriut - nje aftesi qe e zhvillojne prej rreth 20.000 vjetesh, sa zgjat domestikimi i tyre.

Ata posedojne edhe nje mjet te jashtezakonshem - nje hunde me 300 milione receptore te eres, me te cilat mund te na "lexojne" deri ne nivel mikrobik. Pjesa e trurit e pergjegjesme per eren tek qente eshte rreth 40 here me e madhe se tek njeriu. Macet, megjithese kane pak me pak receptore (deri ne 200 milione), perseri i tejkalojne njerzit, qe kane rreth 5 milione. Edhe pse shikimi ndoshta nuk eshte aq i fuqishem sa era, eshte mjaftueshem i mprehte per te kuptuar gjuhen tone te trupit. "Ato lexojne si liber", thote Dodman.

Nepermjet shqisave, ata mund te zbulojne nje sasi te madhe informacionesh: gjinine, hormonet, adrenaline, rrahjet e zemres, shekerin ne gjak dhe shume me teper. Ne kombinim me sinjale vizuale, si gjeresia e bebesave, shprehja e fytyres, kontakti me sy, menyra e ecjes dhe tensioni i trupit - ata krijojne nje pasqyre te qarte se kush jemi dhe ne cfare gjendjeje emocionale ndodhemi.

Mjekesia tashme e perdor kete aftesi te qenve per zbulimin e semundjeve si diabeti, COVID-19, kanceri, epilepsia dhe narkolepsia. Edhe qente e pastrajnuar mund te vene re se "dicka eshte ndryshe".

Macet gjithashtu mund te njohin emocionet njerezore - per shembull trishtimin - nepermjet shprehjeve te fytyres, zerit dhe sjelljes. Ato mesojne se cfare "funksionon" me secilin njeri - kush ngrihet ne 4 te mengjesit dhe jep ushqim, e kush jo.

Thelbi eshte: kafshet tona te dashura, me shume se kushdo tjeter, me te vertete e dine se kush jemi.

A mund te njohin kafshet nje njeri "te mire" apo "te keq"?

Ironikisht, nje gje qe kafshet nuk mund ta njohin eshte karakteri moral i njeriut. Shume njerez besojne se nese nje qen nuk e pelqen dikend, kjo do te thote se ai njeri eshte "i keq". Por nuk eshte keshtu.

Kafshet nuk jetojne ne boten e kategorive morale njerezore. Reagimi negativ mund te jete rezultat i frikes, nje pervoje te keqe te meparshme ose nje shkaku specifik - si nje mjeker e bardhe, nje kapele ose zhurma te forta. Menyra se si njerzit pershendesin njeri-tjetrin - kontakti direkt me sy, zgjatja e dores - per qente dhe macet mund te duket kercenuese.

Ne fund, per kafshen e shtepise eshte e rendesishme vetem si e trajtoni. "Mund te jesh njeri i tmershem me dikend, dhe i mrekullueshem me qenin tend. Kjo eshte e gjitha qe i intereson", shpjegon nje ekspert i sjelljes se kafsheve.

Duke pare veten ne pasqyren e kafshes

Rreth 15% e sjelljes se qenit eshte e lidhur me personalitetin e pronarit. Per shembull, nese keni frike, qeni mund ta ndieje kete nepermjet eres dhe gjuhes se trupit - dhe te reagoje me frike ose agresion. Tensioni mund te percillet edhe nepermjet leshit.

Macet gjithashtu reagojne ndaj ndryshimeve ne ambientin shtepiak. Ndryshimi i rutines, largimi ose vdekja e nje anetari te familjes mund te shkaktoje tek ato reagime stresi, si lepireja e tepruar.

Ndonjehere kafsha e shtepise mund te zbuloje edhe nje problem shendetsor. Ka raste kur nje qen ka nuhatuar me ngulm nje pjese te caktuar te trupit te pronarit, gje qe ka cuar ne zbulimin e nje semundjeje te rende. Ata thjesht e ndjejne se dicka eshte ndryshe.

Kujdesi per nje kafshe mund te na motivoje te punojme me veten. Nese jemi ankioze, edhe kafsha mund te behet ankioze. Duke punuar per qetesine tone, i ndihmojme edhe asaj.

Fizikisht, qente na shtyjne te levizim, te shetisim, te marrim ajer te paster dhe diell. Emocionalisht, dashuria e tyre e pakushtezuar nxit lirimin e dopamines, oksitocines dhe serotonines - hormone qe na bejne te ndihemi me mire. Perhekja e kafshes ul kortizoln dhe shtypjen e gjakut.

Kujdesi per nje kafshe kerkon sakrifice, empati dhe pergjegesi. Kjo krijon nje ndjenje qellimi dhe lidhjeje me komunitetin. Kafshet jetojne ne momentin e tanishem - dhe na mesojne vemendjen. Na mesojne edhe te pranojme te tjeret ashtu sic jane, jo sic duam te jene.

Rruga drejt nje versioni me te mire te vetes

Ndonjehere njerzit dhe kafshet e tyre me kalimin e kohes fillojne edhe fizikisht te ngjajne me njeri-tjetrin. Por ngjashmeria ndoshta shkon me thelle se pamja. Kafshet tona mund te na tregojne gjera per veten tone qe nuk i kemi vene re.

Per ata qe jane ne krize ekzistenciale dhe nuk jane te kenaqur me pasqyren e tyre ne pasqyre, ndoshta ia vlen te shikojne ne syte e kafshes se tyre. Atje ndoshta fshihet nje pergjigje e sinqerte dhe nje rruge drejt nje versioni me te mire te vetes.