Komisioni Evropian po përgatit një ofertë që tingëllon si dhuratë: vendet kandidate do të marrin „integrim gradual“ në tregun e përbashkët të Unionit - tregti pa pengesa dhe qasje në programet e kërkimit qysh derisa presin anëtarësimin. Dhurata, megjithatë, ka etiketë me çmim. Qasja do të varet nga fakti nëse kandidatët i mbështesin qëllimet e politikës së jashtme të Brukselit dhe nëse i mbajnë teknologjitë kyçe larg rivalëve të tij strategjikë.

Draft-propozimin e Komisionit, që doli në publik, e mbikëqyri Alexandre Adam, këshilltari kryesor i Ursula von der Leyen dhe ish-bashkëpunëtor i presidentit francez Emmanuel Macron. Plani i tij e ndryshon nga rrënjët qasjen e deritanishme ndaj fqinjëve. Sot gati të gjitha përfitimet ekonomike janë të rezervuara ekskluzivisht për anëtarët, ndërsa e fundit në Union hyri Kroacia - në vitin 2013.

Dy shpejtësi, dhe Maqedonia në më të ngadaltën

Këtu është pjesa që Shkupi duhet ta lexojë dy herë. Në kuadër të paketës, Ukraina, Moldavia, Shqipëria dhe Mali i Zi do të marrin plane për përshpejtimin e procesit të anëtarësimit. Për të tjerët - Maqedoninë, Kosovën, Bosnjë e Hercegovinën, Serbinë dhe Turqinë - procesi zgjat shumë, prandaj në Bruksel rritet frika se do ta humbin interesin ose do t'i kthehen Rusisë dhe Kinës.

Ironia vështirë se mund të anashkalohet. Maqedonia është kandidate qysh nga viti 2005, e ndryshoi edhe emrin për ta hapur derën, e tani në skemën e re qëndron në grupin për të cilin Brukseli më së shumti frikësohet se do t'i mërzitet. A është lodhja vërtet problem i kandidatëve - apo i atyre që për dekada i mbajnë në prag?

Von der Leyen sot mbërrin në Shqipëri, në fillim të një turneu nëpër Ballkanin Perëndimor, dhe do t'i vizitojë edhe Kosovën dhe Maqedoninë. Dy vendet, që sipas planit të ri nuk kanë rrugë të përshpejtuar, do ta shfrytëzojnë vizitën për të kërkuar përfitime ekonomike nga harmonizimi më i ngushtë.

Karotë që mund të merret prapa

Kushtet janë shkruar pa vërdallosje. „Me thellimin e integrimit industrial dhe të tregut, pjesëmarrja në sektorët e ndjeshëm duhet të shkojë bashkë me bashkëpunimin për shqyrtimin e investimeve, kontrollin e eksportit, zbatimin e sanksioneve dhe mbrojtjen e teknologjive të ndjeshme“, thuhet në dokument. Aty ku kushtet nuk plotësohen, shtrirja e pjesëmarrjes do të përshtatet. Mes fushave për bashkëpunim më të ngushtë janë gjysmëpërçuesit, teknologjitë kuantike, bioteknologjia, inteligjenca artificiale dhe hapësira.

Ka edhe një fjali që ia vlen të mbahet mend: „Nëse detyrimet nuk përmbushen, pjesëmarrja duhet të mbetet e kthyeshme. Qasja duhet të pezullohet ose tërhiqet aty ku është e justifikuar.“ Me fjalë të tjera - karotë që mund të merret prapa në çdo kohë. E kush vendos kur është „e justifikuar“?

Kryeministri i Kosovës Albin Kurti menjëherë e shtroi pyetjen e qartë. Integrimi gradual, tha ai, duhet të jetë i prekshëm për qytetarët dhe firmat dhe të çojë drejt anëtarësimit të plotë, „e jo të jetë zëvendësim për të“. Analiza formalisht pajtohet se qëllimi përfundimtar mbetet anëtarësimi, por shton se anëtarësimi kërkon kohë, proces rigoroz të bazuar në merita dhe reforma të thella e të qëndrueshme.

Hungaria si paralajmërim

Pas gjithë kësaj qëndron frika e anëtarëve të tanishëm nga vende të reja që pas hyrjes do të hiqnin dorë nga detyrimet. Shembulli që përmendet është Hungaria, e cila nën ish-kryeministrin Viktor Orbán e përdori vetos për t'i bllokuar sanksionet kundër Rusisë dhe ndihmën për Ukrainën. Prandaj analiza, që do t'u prezantohet zyrtarëve të lartë më 6 tetor, propozon monitorim dhe stimuj edhe pas anëtarësimit, si dhe më shumë vendime me shumicë të kualifikuar në vend të unanimitetit - pa hapur traktatet themeluese dhe pa rrezik nga referendumet kombëtare.

Liderët do të diskutojnë për zgjerimin në një samit dyditor në Bruksel që fillon më 15 tetor, ndërsa komisionerja për zgjerim Marta Kos tashmë paralajmëron „vjeshtë të zgjerimit“. Ballkani ka dëgjuar shumë stinë të tilla. Pyetja është nëse kjo do të sjellë anëtarësim - apo vetëm një korridor më të gjatë me ndriçim më të mirë.