OpenAI publikoi mbi 700 punime matematikore, fituesi i Medaljes Fields pranoi se qau: „Ma shkatërruan fushën e kërkimit“

OpenAI, kompania prapa ChatGPT-së, publikoi 722 punime matematikore, të shpërndara në 372 grupe rezultatesh të lidhura, me zgjidhje të plota ose të pjesshme të problemeve që matematikanët nuk arrinin t'i zgjidhnin me vite, e disa edhe me dekada. I ka përpunuar një model i brendshëm i inteligjencës artificiale që ende nuk është publikisht i qasshëm. Disa tashmë e quajtën publikimin „apokalips matematikor“.

Vetëm një ditë më vonë, kompania tërhoqi tri punime për shkak të një gabimi të zbuluar, ndërsa në 14 të tjera bëri korrigjime. Tani publikisht të qasshme janë 719. Ky është detaji i parë që ia vlen të mbahet mend: makina prodhon më shpejt se sa arrin dikush të verifikojë.

Nga detyrat e shkollës së mesme deri në majë për më pak se dy vjet

Para më pak se dy vitesh, modelet e inteligjencës artificiale mundoheshin me detyra në nivelin e provimeve të shkollës së mesme. Timothy Gowers, profesor i matematikës në Kembrixh dhe në Collège de France, deklaroi se shpejtësia e tronditi. „Po shohim një cunami, jemi ende në plazh, e shohim, por ende nuk ka arritur te ne“, tha ai. Sipas tij, inteligjenca artificiale vetëm këtë vit përparoi nga një doktorant mesatar në matematikan të nivelit më të lartë.

Mes punimeve ka rezultate nga teoria e numrave, gjeometria, fizika matematikore dhe informatika teorike. Njëri ofron dëshmi për të ashtuquajturën hipotezë Unique Games, një nga problemet e mëdha të hapura në informatikën teorike. Informatikani amerikan Scott Aaronson nga Universiteti i Teksasit shkroi se bashkëshortja e tij, matematikania Dana Moshkovitz, ka punuar në atë problem praktikisht gjithë karrierën. Aaronson publikimin e quajti një nga ditët më të mëdha në historinë e matematikës, por paralajmëroi se pothuajse askush ende nuk i ka kuptuar thellësisht dëshmitë e reja.

Më rëndë i ra matematikanit francez Hugo Duminil-Copin, fitues i Medaljes Fields në vitin 2022. Pranoi se qau kur i pa rezultatet - madje 16 nga problemet me të cilat u mor OpenAI janë drejtpërdrejt të lidhura me kërkimet e tij. „Ma shkatërruan fushën e kërkimit“, tha ai. Sipas tij, modeli në një rast prodhoi njëherësh 13 punime që përfaqësojnë faza të ndryshme të një programi kërkimor për të cilin njerëzve u duhen vite. Ai frikësohet se të rinjtë do ta humbin motivimin për matematikë, ndërsa shkencëtarët do të nisin t'i fshehin idetë nga frika se ndonjë kompani do t'i parakalojë.

Kush do ta verifikojë?

Rreth 42 për qind e rezultateve kryesore kanë dëshmi të formalizuara në sistemin Lean, i cili mundëson verifikim kompjuterik të pohimeve matematikore. Por as ky nuk është fundi i historisë: duhet të konfirmohet se ajo që e verifikoi kompjuteri është vërtet i njëjti pohim që duhej dëshmuar. Vetë kompania paralajmëron se punimet pa dëshmi të formalizuara mund të përmbajnë gabime.

Shoqata Association for Human Mathematics u bëri thirrje matematikanëve të ndalojnë bashkëpunimin me OpenAI. Publikimi i mbi 700 punimeve njëherësh, sipas tyre, nuk është shenjë e shkencës cilësore, por demonstrim force. Deklaratën e ndau edhe Terence Tao, një nga matematikanët më të njohur të gjallë, edhe pse kjo nuk do të thotë se pajtohet me çdo pohim në të. Aaronson, nga ana tjetër, mendon se është joreale t'u kërkohet kompanive të mos zgjidhin probleme të hapura - por se komuniteti ka të drejtë të kërkojë më shumë përgjegjësi dhe transparencë.

OpenAI thotë se dëshiron t'i përshpejtojë zbulimet shkencore, se para publikimit ka biseduar me një grup të pavarur këshillëdhënës matematikanësh të lidhur me Institutin për Studime të Avancuara në Prinston dhe se punimet në GitHub do t'i përditësojë dhe korrigjojë. Para rreth një muaji, kompania prezantoi një dëshmi të propozuar të lidhur me ekuacionet e Navier-Stokes, një nga shtatë „problemet e mijëvjeçarit“ për të cilat Instituti Clay ofron nga një milion dollarë, por nuk pretendoi se e ka fituar çmimin.

Qëllimi i matematikës vërtet është zgjidhja, pavarësisht kush e gjen. Por një shkencë në të cilën makina shkruan dëshmi më shpejt se sa njerëzit mund t'i lexojnë është shkencë në të cilën besimi zhvendoset në heshtje nga komuniteti shkencor te një kompani e vetme. A do të regjistrohet ende ndonjë i ri në Shkup, Beograd apo Zagreb në matematikë - nëse puna që e pret është të verifikojë modelin e dikujt tjetër?