Projektplani hapësinor deri në 2040: Maqedonia do të vazhdojë të zbrazet, ndërsa pothuajse çdo e treta banesë është e pabanuar

Maqedonia do të vazhdojë të humbasë popullsi. Ky nuk është mesazh i opozitës as i ndonjë kolumnisti pesimist, por përfundim i ekspertëve që në Manastir e prezantuan Projektplanin hapësinor të shtetit deri në vitin 2040, në debatin rajonal profesional për rajonin Prespë-Pellagoni. Dokumenti ende është projekt dhe nuk është miratuar.

Pamja është e njohur, vetëm se tani është shkruar në një dokument shtetëror: shtim natyror negativ në të gjitha rajonet planore, plakje, migrime intensive dhe përqendrim gjithnjë e më i madh i popullsisë në Rajonin e Shkupit. Rajoni i Shkupit dhe ai i Pollogut janë përjashtim, por as ata nuk do ta kthejnë trendin e zvogëlimit të përgjithshëm të popullsisë.

E dhëna më e rëndë ka të bëjë me fshatrat. Vendbanimet me më së shumti 100 banorë përbëjnë pothuajse gjysmën e të gjitha vendbanimeve në shtet, ndërsa në to jeton vetëm rreth një për qind e popullsisë. Ato ekzistojnë më shumë në hartë sesa në jetën e përditshme.

Banesa pa njerëz

Te banimi paradoksi është edhe më i madh. Ndërtimi intensiv i banesave krijoi një suficit të madh banesash: numri i banesave i tejkaloi parashikimet e planit të mëparshëm hapësinor për rreth 114.000, ndërsa pothuajse një e treta e banesave janë të pabanuara. Tregu i banimit pothuajse plotësisht i është lënë sektorit privat, me një numër të vogël banesash në pronësi shtetërore.

E çfarë përmendin ekspertët si masë të parë kundër shpërnguljes? „Zgjidhje më e lehtë e çështjes së banimit, veçanërisht për gjeneratat e reja“, tha Dushica Trpçevska-Angelkoviq nga Agjencia për Planifikim Hapësinor. Pra, banesa ka - por janë të paarritshme.

Në bujqësi trendi është i njëjtë. Të rinjtë po e humbasin interesin, braktisen sipërfaqet e punueshme dhe fshatrat, toka bujqësore shndërrohet në tokë ndërtimi, ndërsa prodhimi organik është nën një për qind të totalit, pavarësisht kushteve të favorshme.

„Maqedoninë Perëndimore e keni lënë pas dore“

Zëri më i mprehtë erdhi nga salla. Lupço Stojanovski, ekspert për mjedisin me 40 vjet përvojë, u tha planifikuesve se boshti i zhvillimit në hartën e tyre shkon drejt lindjes dhe jugut, ndërsa në perëndim nuk ka asgjë. „Nga Manastiri në Shkup me tren udhëtojmë 6 orë, tmerr i paparë“, tha ai dhe kujtoi se treni urban Manastir-Prilep, që e promovonte ministri, ende nuk ekziston.

Projektplani përgjigjet me ambicie: Manastiri, Strumica dhe Ohri të jenë 90 minuta nga Shkupi me tren, përmes një hekurudhe të shpejtë, një devijimi nga Gradsko drejt Rosomanit dhe Raecit dhe një tuneli nën Pletvar deri në Prilep. Përmenden edhe rruga ekspres Manastir-Ohër, lidhja me autostradë deri te pika kufitare Mexhitli, 16 akumulime në lumenjtë e rajonit, një central me biomasë dhe mundësia që Nixhe të marrë statusin e parkut kombëtar.

Nga „gjashtë orë“ në 90 minuta është një kërcim i madh për një dokument që për tani përmban zgjidhje planore dhe udhëzime zhvillimore, e jo projekte me afate të përcaktuara. Pyetja është sa njerëz do të mbeten në Manastir deri në momentin kur treni më në fund do të arrijë atje.