Kompania amerikane Fervo Energy më 30 shtator nisi të shesë rrymë në rrjet nga centrali i saj Cape Station - një ditë para afatit të caktuar. Me këtë u bë kompania e parë e të ashtuquajturës energji gjeotermale e përmirësuar që arriti shitje të vërtetë komerciale, e jo vetëm demonstrime dhe prezantime për investitorët.

Fillimi është modest, ambiciet nuk janë. Centrali u sinkronizua me rrjetin rreth një javë më parë dhe për momentin punon e treta e parë e 100 megavatëve të planifikuar. I gjithë lokacioni, sipas kompanisë, do të mund të prodhonte deri në 4 gigavat. Nga lopata e parë deri te puna komerciale, blloku i parë u ndërtua për 23 muaj, ndërsa të ardhshmit Fervo dëshiron t'i përfundojë për 18.

„Asnjë ekip kurrë nuk ka ndërtuar një projekt të tillë askund në botë, ndërsa ne e bëmë para afatit“, deklaroi Tim Latimer, bashkëthemelues dhe drejtor ekzekutiv i Fervo-s. Modestia qartazi nuk është pjesë e planit të biznesit - por në këtë rast të paktën ka një central që vërtet punon.

Dallimi nga energjia klasike gjeotermale është te thellësia. Deri tani përdoreshin burime nxehtësie afër sipërfaqes, prandaj centralet gjeotermale mund të ndërtoheshin vetëm atje ku natyra është bujare - Islandë, Toskanë, Zelandë e Re. Fervo dhe disa kompani të tjera shpojnë më thellë, ku shkëmbinjtë janë më të nxehtë, me teknika dhe pajisje të huazuara nga industria e naftës dhe e gazit. Ironia është e vështirë të anashkalohet: veglat e epokës fosile tani gërmojnë për energji pa djegie.

Publiku i vërtetë për këtë central janë qendrat e të dhënave. Kompanitë e inteligjencës artificiale kërkojnë rrymë nga kudo, ndërsa centrali gjeotermal mund të ndërtohet me faza - njësoj si vetë qendrat e të dhënave, prandaj serverët e rinj ndizen sipas rritjes së kërkesës. Google, Southern California Edison dhe të tjerë tashmë janë zotuar të blejnë rrymë nga Cape Station.

Fervo u themelua në vitin 2017 dhe si startap mblodhi mbi 1,3 miliardë dollarë (rreth 1,1 miliardë euro) nga investitorë si Breakthrough Energy Ventures, ndërsa në maj doli në bursë me një IPO që solli 1,9 miliardë dollarë (rreth 1,6 miliardë euro). Maqedonia ka burime termale nga Katllanova deri në Negorc. A do të bëhet ndonjëherë rrymë edhe nxehtësia që shtrihet shumë më thellë?