Në shikim të parë pajisja e re e PNOĒ i ngjan maskës së Bane-it, keqbërësit nga „Batman“. I mbulon hundën dhe gojën, lidhet pas kokës dhe duket si rekuizitë nga një strip. Qëllimi i saj është shumë më i padëmshëm: mat sa oksigjen harxhon dhe sa dioksid karboni nxjerr, e pastaj këtë e kthen në këshilla si të hash, si të stërvitesh dhe, siç shpreson kompania, si të jetosh më gjatë.

Kompania ka seli në Malden, Massachusetts, por ka operacione edhe në Athinë - prej andej drejtori dhe bashkëthemeluesi Apostolos Atsalakis bisedoi me mediat përmes Zoom-it. Më 1 tetor lanson PNOĒ 2.0, risia kryesore e të cilit është se testin mund ta bëjë kushdo vetë. „Vetëm e vendos maskën, shtyp butonin, ulesh“ dhe merr frymë tetë minuta, shpjegon Atsalakis. „Kaq. Aq e lehtë është.“ Pajisja e deritanishme kërkon operator të trajnuar, gjë që i kufizon vendet ku mund të përdoret. Versioni vetëshërbyes, sipas tij, hap derën drejt palestrave pa personel të veçantë, e ndoshta edhe drejt farmacive.

Shkenca pas kësaj nuk është e re. Testimi metabolik, që i analizon gazrat në frymë për të treguar si prodhon trupi energji, ekziston më shumë se një shekull dhe prej dekadash është standardi i artë për matjen e VO₂ max - sasisë maksimale të oksigjenit që trupi mund ta shfrytëzojë gjatë sforcimit. Problemi gjithmonë ishte pajisja: e rëndë, e shtrenjtë dhe e mbyllur në laboratorë sportivë dhe spitale. Prandaj testi deri tani ishte privilegj i sportistëve elitarë dhe i programeve të mirëqenies për menaxherë. PNOĒ, që ekziston dhjetë vjet, premton të njëjtën saktësi në një paketë portative, me softuer që rezultatet i përkthen në rekomandime.

Pajisja mat 23 biomarkerë, mes të cilëve, përveç VO₂ max, edhe metabolizmin në qetësi (sa kalori djeg trupi kur pushon) dhe fleksibilitetin metabolik (sa lehtë kalon trupi nga djegia e yndyrave në djegien e karbohidrateve). Atsalakis thotë se VO₂ max është treguesi më i fortë i jetëgjatësisë njerëzore, e ky term vitet e fundit u bë fjalë e modës te të fiksuarit pas jetëgjatësisë, në një industri të mirëqenies që lulëzon. Pajisja e re është më e vogël, me më pak pjesë, e dizajnuar me Design Group Italia nga Milano përmes, siç thotë ai, „shumë, shumë, shumë iteracioneve“. Është dhënë përgjigje edhe për pyetjen që pas pandemisë e bën çdokush: kush e ka mbajtur para teje? Elektronika shkëputet nga maska prej silikoni dhe rripat, kështu që harduerin e shtrenjtë e ndajnë disa njerëz, ndërsa secili ka maskën e vet.

Këtu vjen shkrimi i imët. Pajisja nuk është e miratuar nga Agjencia amerikane për Ushqim dhe Barna (FDA), dhe Atsalakis është i qartë: „Nuk japim rekomandime mjekësore.“ Kompania pozicionohet si pajisje mirëqenieje. „Është si pajisje për matjen e përbërjes së trupit, si peshore“, thotë ai. „Mjeku nuk mund të përshkruajë ilaç në bazë të rezultateve tona.“ Atsalakis beson se baza e të dhënave në rritje një ditë mund të zbulojë sëmundje, por pranon se diagnozat e vërteta janë „padyshim disa vjet larg“, ndërsa rregullatorët ndoshta do ta zgjasin atë afat. „Ende nuk jemi aty.“ Saktësi laboratori kur shitet, peshore kur shtrohet pyetja e përgjegjësisë.

PNOĒ u shet vetëm firmave, të cilat pastaj ua ofrojnë testin klientëve të tyre: zinxhiri i palestrave Equinox, ku pajisja gjendet pothuajse në çdo klub, hotelet Four Seasons, Red Bull, NBA, sistemi shëndetësor Mount Sinai. Abonimi shkon nga 400 dollarë (rreth 350 euro) deri mbi 1.000 dollarë (rreth 880 euro) në muaj, me harduer, softuer, trajnim dhe materiale marketingu - „biznes në kuti“, siç e quan Atsalakis. Rreth 85 për qind e biznesit vjen nga SHBA-ja, të cilën ai e quan „tregu bindshëm më i përparuar“ për jetëgjatësinë. Tani kompania po zgjerohet në Evropë.

Rrënjët e kompanisë janë te doktoratura në teknologji sensorësh që Atsalakis e bëri në Universitetin e Kembrixhit. E themeloi me Panos Papadiamantis, mik nga fëmijëria, sot drejtor i produktit. Kaluan nëpër Y Combinator në dimrin e vitit 2019, kur jetëgjatësia ende nuk ishte industri. Deri tani kanë mbledhur rreth 22 milionë dollarë (rreth 19 milionë euro), nga të cilat 11 milionë dollarë në një raund të mbyllur së fundmi, mes të tjerëve nga fondi 50 Years dhe nga bashkëthemeluesi i Google Maps, Lars Rasmussen, i cili vetë tani jeton në Athinë. Me 110 të punësuar, firma thotë se së fundmi u bë fitimprurëse dhe rritet mbi 100 për qind në vit, ndërsa Serinë B e planifikon në gjashtë deri në dymbëdhjetë muajt e ardhshëm.

Ideja lindi në Kembrixh, dizajni u bë në Milano, një pjesë e punës drejtohet nga Athina, ndërsa adresa dhe 85 për qind e biznesit janë në Amerikë. Kështu duket harta e një ekipi me rrënjë në Ballkan kur ndërton një produkt global. A do ta shohim ndonjëherë hartën e kundërt - para amerikane, e selia këtu?