Një ngarkesë prej 11,6 tonësh spec të freskët nga Maqedonia është ndaluar në Bullgari, pasi kontrolli laboratorik konstatoi praninë e pesticidit formetanat mbi nivelin e lejuar. Speci hyri përmes pikëkalimit kufitar Zllatarevë dhe ishte destinuar për një operator në Petriç. Sipas palës bullgare, nuk arriti deri te dyqanet dhe tregjet.

Kjo është ana e mirë e historisë. Kontrolli funksionoi para se produkti të arrinte te konsumatori - vetëm se kontrolli ishte i huaj.

Pyetja që mbetet në shtëpi

Nëse një ngarkesë zbulohet në kufi të huaj, çfarë dimë për kontrollin e prodhimit nga i cili rrjedh? Po me sasitë e tjera nga e njëjta seri? Dhe po me ushqimin që mbeti në tregun vendas?

Informacionet e disponueshme publikisht nuk japin përgjigje të plotë. Drejtori i Agjencisë për Ushqim dhe Veterinari, Oliver Millanov, njoftoi se institucionet janë njoftuar, por se ende pritet vendimi nëse ngarkesa do të asgjësohet në Bullgari apo do të kthehet dhe asgjësohet në „Drisëll”, në koordinim me Inspektoratin Shtetëror të Bujqësisë.

„Operatori ka të drejtë që speci të asgjësohet ose të kthehet dhe ne së bashku me Inspektoratin e Bujqësisë ta asgjësojmë me kërkesën e tij ose me kërkesë të vendit importues”, deklaroi Millanov.

Pra - procedura ka nisur, por vendimi për fatin e 11,6 tonëve spec ende qëndron pezull.

Çfarë do të thotë, dhe çfarë nuk do të thotë, nivel i tejkaluar

Mbetjet e pesticideve në ushqim rregullohen përmes niveleve maksimale të lejuara - përqendrimi më i lartë i toleruar ligjërisht kur mjeti aplikohet si duhet. Tejkalimi do të thotë se produkti nuk është në përputhje me rregullat e përcaktuara.

Por kjo nuk do të thotë automatikisht se secili që do të hante një produkt të tillë do të helmohej. Agjencia Evropiane për Sigurinë e Ushqimit prej kohësh thekson se kufiri ligjor i tejkaluar në vetvete nuk është e njëjta gjë me një rrezik shëndetësor të drejtpërdrejtë të provuar. Përqendrimi i saktë i matur në këtë ngarkesë nuk është publikuar, prandaj dramatizimi do të ishte spekulim.

Kjo nuk e bën shkeljen të parëndësishme. Përkundrazi - pikërisht për këtë ekzistojnë kufijtë, laboratorët, gjurmueshmëria dhe ndalimi i vendosjes në treg. Për konsumatorin është shumë më e rëndësishme që sistemi ta parandalojë ushqimin e papërshtatshëm të arrijë në tryezë, sesa të diskutohet më vonë nëse përqendrimi ishte „pak” apo „shumë” mbi normën.

Nuk është hera e parë - dhe kjo është poenta

Në sistemin zyrtar evropian RASFF ekziston një njoftim i datës 14 gusht 2025 për formetanat në spec të freskët nga Maqedonia, i raportuar nga Kroacia. I njëjti sistem ka edhe një njoftim nga shtatori i vitit 2023 për mbetje formetanati në spec me prejardhje maqedonase.

Kjo nuk është dëshmi se i gjithë prodhimi vendas është problematik - një përfundim i tillë do të ishte i papërgjegjshëm ndaj mijëra njerëzve që punojnë ndershëm. Por është krejt e mjaftueshme që institucionet të pushojnë së trajtuari çdo rast të ri si ngjarje të izoluar.

Prandaj pyetja nuk duhet reduktuar në atë se kush do ta paguajë asgjësimin e 11,6 tonëve. Më e rëndësishme është nëse ekziston një sistem që mund të arrijë shpejt nga gjetja laboratorike deri te ara: kush është prodhuesi, nga cila parcelë rrjedh malli, cilat preparate janë përdorur, kur ishte trajtimi i fundit dhe a është respektuar periudha e karencës.

Nëse përgjigjja e atyre pesë pyetjeve nuk dihet për këtë ngarkesë, nuk do të dihet as për të ardhshmen.