Debati i parë rajonal publik për Projekt-planin hapësinor të Maqedonisë deri në vitin 2040, i mbajtur në Strumicë, u reduktua në një pyetje: minierat. Në projekt-plan janë renditur pesë lokacione për lëndë të para minerale metalike - Illovica-Shtuka, Kazandoll, Plavica, Kadiica dhe Luke. Organizatat qytetare dhe ekologjike kërkojnë që dy prej tyre, Illovica-Shtuka dhe Kazandolli, të fshihen.

„Miniera nuk është zhvillim për Strumicën. Rajoni i Strumicës është rajon bujqësor“, porositën pjesëmarrësit. Goran Stanishleviq nga „Lugina e Shëndetshme“ vlerësoi se përfitimet ekonomike nga një minierë eventuale nuk do t'i kompensonin pasojat për bujqësinë dhe mjedisin, dhe theksoi lumin Jazga, nga i cili, sipas shoqatës, furnizohen me ujë shtatë fshatra.

Pse sërish Kazandolli?

Kazandolli ka historinë e vet. Koncesioni për atë projekt minerar u shkëput në vitin 2018, prandaj nismat qytetare pyesin pse i njëjti lokacion shfaqet sërish në një dokument strategjik që vlen deri në vitin 2040. Illovica-Shtuka, nga ana tjetër, prej vitesh është objekt mosmarrëveshjesh institucionale, gjyqësore dhe qytetare, dhe pas vendimit të Gjykatës së Lartë Administrative këtë vit, çështja e koncesioneve u rihap.

Aktivistët i dhanë Qeverisë afat deri më 29 shtator t'i marrë koncesionet për Illovica-Shtukën. Sipas tyre, të gjitha këshillat komunale në rajonin e Strumicës tashmë kanë vendosur se nuk duan miniera.

Debat me kërcënime

Debati nuk kaloi i qetë. Një pjesë e aktivistëve të pranishëm u drejtuan fyerje ekspertëve nga institucionet. „Do t'ju nxirrnim me shqelma“ ishte një nga mesazhet nga salla. Aktivisti Krum Velkov më pas tha se të pranishmit ishin „emocionalë“ dhe „nervozë“ për shkak të afatit deri më 29 shtator.

Dushica Trpçevska-Angjelkoviq nga Agjencia për Planifikimin e Hapësirës shpjegoi se të dhënat për vendburimet nuk janë futur në mënyrë arbitrare, por janë rezultat i hulumtimeve gjeologjike shumëdekadëshe. „Ky nuk është debat politik, ky është debat profesional“, tha ajo. Nga Ministria e Mjedisit shtuan se shenja në hartë në vetvete nuk do të thotë hapje e minierës dhe se përdorimi i cianidit në minierari është i ndaluar me ligj.

Zëri i kujt peshon më shumë?

Fyerjet nuk janë argument, dhe më së shumti u dëmtojnë pikërisht atyre që prej vitesh mbledhin argumente. Por as përgjigjja „kjo është vetëm një shenjë në hartë“ nuk qetëson askënd. Një dokument strategjik deri në vitin 2040 është pikërisht vendi ku shteti thotë çfarë planifikon. Nëse këshillat lokale thonë „jo“, e plani thotë „potencial“, kush do ta ketë fjalën e fundit?

Debatet publike vazhdojnë. I radhës është më 29 shtator në Veles, në të njëjtën ditë kur skadon afati që aktivistët i dhanë Qeverisë. Nëse vërejtjet nga Strumica do ta ndryshojnë planin apo do të përfundojnë në sirtar, do të shihet në versionin e tij përfundimtar.