Првата регионална јавна расправа за Нацрт-просторниот план на Македонија до 2040 година, одржана во Струмица, се сведе на едно прашање: рудниците. Во нацрт-планот се наведени пет локации за металични минерални суровини – Иловица-Штука, Казандол, Плавица, Кадиица и Луке. Граѓанските и еколошките организации бараат две од нив, Иловица-Штука и Казандол, да бидат избришани.

„Рудник не е развој за Струмица. Струмичко е земјоделски регион“, порачаа учесниците. Горан Станишлевиќ од „Здрава котлина“ оцени дека економските придобивки од евентуален рудник не би ги надоместиле последиците за земјоделството и животната средина и посочи на реката Јазга, од која, според здружението, со вода се снабдуваат седум села.

Зошто Казандол повторно?

Казандол има своја историја. Концесијата за тој рударски проект беше раскината во 2018 година, па граѓанските иницијативи прашуваат зошто истата локација повторно се појавува во стратешки документ што важи до 2040 година. Иловица-Штука, пак, со години е предмет на институционални, судски и граѓански спорови, а по одлуката на Вишиот управен суд годинава прашањето за концесиите повторно се отвори.

Активистите ѝ поставија рок на Владата до 29 септември да ги одземе концесиите за Иловица-Штука. Според нив, сите општински совети во Струмичко веќе одлучиле дека рудници не сакаат.

Расправа со закани

Расправата не помина мирно. Дел од присутните активисти им упатија навреди на стручните лица од институциите. „Ќе ве исфрлевме на клоци“ беше една од пораките од салата. Активистот Крум Велков потоа рече дека присутните се „емоционални“ и „нервозни“ поради рокот до 29 септември.

Душица Трпчевска-Анѓелковиќ од Агенцијата за планирање на просторот објасни дека податоците за наоѓалиштата не се внесени произволно, туку се резултат на повеќедецениски геолошки истражувања. „Ова не е политичка дебата, ова е стручна дебата“, рече таа. Од Министерството за животна средина додадоа дека ознаката на картата сама по себе не значи отворање рудник и дека употребата на цијанид во рударството е законски забранета.

Чиј глас тежи повеќе?

Навредите не се аргумент, и тие најмногу им штетат токму на оние што со години собираат аргументи. Но ни одговорот „тоа е само ознака на карта“ не смирува никого. Стратешки документ до 2040 година е токму местото каде државата кажува што планира. Ако локалните совети велат „не“, а планот вели „потенцијал“, кој ќе има последен збор?

Јавните расправи продолжуваат. Следната е на 29 септември во Велес, истиот ден кога истекува рокот што активистите ѝ го дадоа на Владата. Дали забелешките од Струмица ќе го сменат планот или ќе завршат во фиока, ќе се види во неговата конечна верзија.