Serbia pas rënies së regjimit të Vuçiqit: studentët paralajmërojnë fund të tregtisë së armëve me Izraelin, ndërsa Moska tashmë u troket në derë

Zgjedhjet e parakohshme parlamentare në Serbi u mbajtën më 25 tetor, regjimi i Aleksandar Vuçiqit ra, ndërsa fitues është Lista Studentore. Qeveri e re ende nuk ka. Por para se ajo të ulet fare në karrige, te dera tashmë qëndrojnë edhe Moska, edhe pyetjet që Vuçiqi i la pas.

Mysafiri i parë: ambasadori rus

Ambasadori rus në Serbi, Aleksandër Bocan-Harçenko, dje u takua me Dejan Shoshkiqin dhe Miodrag Krmarin, përfaqësues të Listës Studentore. Sipas kumtesës që ambasada e publikoi në X, biseda ishte „e hapur dhe me përmbajtje“, ndërsa në tryezë ishin perspektivat për „marrëdhënie reciprokisht të dobishme“ mes Rusisë dhe Serbisë. Vëmendje e veçantë iu kushtua forcimit të lidhjeve mes popujve të dy vendeve dhe bashkëpunimit të ngushtë në forumet ndërkombëtare.

Dhe, sigurisht, Kosova. Rusia e përsëriti „qëndrimin e saj parimor“: sovranitet dhe integritet territorial të Serbisë, në bazë të Rezolutës 1244 të Këshillit të Sigurimit të OKB-së. Kosova e shpalli pavarësinë në vitin 2008, e njohin SHBA-ja dhe shumica e anëtareve të BE-së, ndërsa Beogradi, me mbështetjen e Moskës, ende e refuzon. Mesazh për pushtetin e ri, i dërguar edhe para se ai ta formojë qeverinë.

Lista Studentore në programin e saj të politikës së jashtme paralajmëroi ruajtjen e marrëdhënieve tradicionale me Rusinë, por edhe vazhdimin e integrimeve evropiane dhe bashkëpunim më të fortë me fuqitë e tjera botërore. Serbia është kandidate për anëtarësim në BE, e megjithatë nuk iu bashkua sanksioneve të Unionit kundër Rusisë. Nëse pushteti i ri do t'i vendosë ato sanksione, për momentin askush nuk e di. A mund dikush njëkohësisht të qëndrojë para derës së Brukselit dhe të pijë kafe me Moskën? Beogradi prej vitesh përpiqet pikërisht këtë.

Dronë, Elbit dhe 114 milionë euro

Tema e dytë janë armët. Filip Uboviq, përfaqësues i Listës Studentore, në emisionin Novara Live të mediumit britanik Novara Media deklaroi se programi i lëvizjes parashikon ndërprerjen e tregtisë së armëve me Izraelin. „Ajo që po ndodh atje është njollë mbi njerëzimin dhe është vërtet e trishtë. Në programin tonë shkruan se do ta ndalim tregtinë e armëve me Izraelin“, tha Uboviq. Shtoi se lëvizja i dënon pushtimet e territoreve të huaja, sidomos pushtimin izraelit të Palestinës.

Uboviq kërkon që të ndalet edhe projekti për fabrikën e dronëve, i lidhur me bashkëpunimin mes Serbisë dhe kompanisë izraelite Elbit Systems, dhe e quajti „të paparë“. Vuçiqi më 17 shtator hapi një repart për montimin e dronëve në lagjen beogradase Makish, në hapësirat e firmës SDS Technologies. Sipas BIRN, pronar i regjistruar i SDS është firma londineze CUPA Limited, gjë që nuk përputhet me paralajmërimet e mëhershme se pronësia do të ndahej mes Elbit dhe Jugoimport. BIRN publikoi edhe se eksporti serb i armëve dhe municionit për Izraelin deri në fund të vitit 2025 arriti 114 milionë euro.

Vuçiq: „Kujt po ia dorëzojmë shtetin?“

Përgjigjja e Vuçiqit erdhi përmes Instagramit. Në një video ai e akuzoi lëvizjen studentore se dëshiron ta shpërbëjë sektorin serb të mbrojtjes dhe sigurisë, dhe kjo „me urdhër të shërbimeve të huaja të inteligjencës“. Tha se studentët propozojnë heqjen e shërbimit ushtarak prej 75 ditësh dhe se „nuk do të bashkëpunojnë me Izraelin, nuk do të bashkëpunojnë me Kinën, nuk do të bashkëpunojnë me ata që kanë ushtritë më të fuqishme dhe armët më të fuqishme në botë“.

„Me çfarë ju ngjan kjo, kujt po ia dorëzojmë shtetin? Dhe prej kujt dhe si do të mund të ruhemi e të mbrohemi? A ju kujton atë që e shikonim mes vitit 2000 dhe 2012?“, pyeti Vuçiqi. Ana Bërnabiq shtoi se pa punë mund të mbeten mbi 20.000 punëtorë në industrinë ushtarake.

Njeriu që hapi një fabrikë dronësh me një partner izraelit, e pushteti i të cilit eksportoi armë për Izraelin me vlerë 114 milionë euro, tani atë biznes e mbron me një histori për „shërbime të huaja“. Studentët, nga ana tjetër, premtojnë moral në politikën e jashtme, ndërsa derën drejt Moskës e mbajnë të hapur. Uboviq i dënoi „pushtimet e territoreve të huaja“. Beogradi së shpejti do të duhet të tregojë nëse kjo vlen vetëm për Lindjen e Mesme apo edhe për vendin, ambasadori i të cilit dje u ul në tryezë me fituesit e rinj. Sa herë në Ballkan një pushtet i ri ka premtuar kthesë, e ka përfunduar te balancimi i vjetër?