Skip to content

Shkupi me tre tualete publike, nxënëset pa sapun të sigurt: e drejta për sanitacion ekziston në letër

0 min. lexim
Shpërndaj

Qyteti i Shkupit ka tre tualete publike në kompetencë të vet. Tre, për kryeqytet. Kabinat mobile që herë pas here vendosen në park ose në kej hapin pyetje për kontrata dhe shpenzime, por nuk janë zgjidhje e përhershme. Kush në qendër nuk ka para për kafe, nuk ka ku të shkojë.

Dita Botërore e Tualeteve, 19 nëntori, sivjet u shënua me mesazhin „Tualete të sigurta. E ardhme e barabartë“, me fokus në lidhjen mes sanitacionit dhe barazisë gjinore. Sipas OKB-së, rreth 3,4 miliardë njerëz, katër në dhjetë në botë, ende nuk kanë qasje në tualet të sigurt, ndërsa edhe 1,7 miliardë në shtëpi nuk kanë vend për larjen e duarve me sapun dhe ujë. Qasja në ujë dhe sanitacion është njohur si e drejtë e njeriut që në vitin 2010.

Tualeti i shkollës si shkak për mungesë

Te ne problemi fillon në shkolla. Sipas Institutit të Shëndetit Publik, kushtet e këqija në tualetet e shkollave janë arsye pse shumë nxënës shmangin përdorimin e tyre, gjë që mund të çojë në infeksione të shpeshta urinare dhe kapsllëk. Fusha „Tualetet“ vazhdimisht është mes pikave më të dobëta në qasjen në ujë dhe higjienë në shkolla, ndërsa raporti për vitin 2024 tregon madje rënie të disponueshmërisë së mjeteve bazë higjienike në krahasim me vitin 2023.

Në hulumtimin „Drejtësi menstruale“ të vitit 2021, 79 për qind e nxënëseve deklaruan se sapuni dhe letra higjienike nuk u janë gjithmonë në dispozicion. Nxënëset e shkollave të mesme mesatarisht humbasin 36 ditë gjatë shkollimit katërvjeçar për shkak të menstruacioneve. Tualet pa ujë dhe sapun do të thotë orë mësimi të humbura. Organizata „Gazetarët për të Drejtat e Njeriut“ kujton se mungesa e ujit, sapunit dhe privatësisë e bën higjienën menstruale detyrë të vështirë, dhe se iniciativat e tyre kontribuuan që TVSH-ja për produktet menstruale të bjerë nga 18 në 5 për qind dhe të rregullohen 30 tualete shkollash. Tridhjetë, nga sa shkolla në shtet?

Nga konvikti studentor deri te gropa septike

Platforma „Studentarija“ për gjashtë muaj mblodhi 717 ankesa nga studentët, më shpesh për ndërprerje të rrymës, ujit dhe ngrohjes në konvikte. Konvikti studentor „Nikolla Karev“ në Ohër, sipas platformës, ishte pa rrymë më shumë se 30 orë në shkurt dhe gjashtë ditë në qershor, ndërsa pa rrymë nuk kishte as ujë të ngrohtë.

Jashtë shkollave, vetëm 75,5 për qind e banesave janë të kyçura në kanalizimin publik. Trembëdhjetë për qind përdorin gropa septike, 4,3 për qind kanë derdhje të lirë të ujërave të zeza, ndërsa 7,3 për qind nuk kanë asnjë instalim për kullim. Madje 72,6 për qind e ujërave të zeza derdhen të papastruara. Në vendbanimet pa kanalizim, ujërat e zeza mund të depërtojnë në tokë dhe në ujërat nëntokësore, nga të cilat shumë fshatra pinë ujë.

Në letër, e drejta dhe procedurat janë këtu. Ajo që mungon është sapuni në tualetin e shkollës dhe tualeti në qytet. Sa kryetarë komunash do të ndërrohen para se kjo të bëhet prioritet, e jo temë për një ditë në nëntor?