Skip to content

Üsküp'te Üç Halk Tuvaleti, Kız Öğrencilerin Sabunu Garanti Değil: Sanitasyon Hakkı Kâğıt Üzerinde

0 dk okuma
Paylaş
Üsküp'te Üç Halk Tuvaleti, Kız Öğrencilerin Sabunu Garanti Değil: Sanitasyon Hakkı Kâğıt Üzerinde
Fotoğraf

Fotoğraf: Tom Asito Pexels, Pexels License

Üsküp Büyükşehir'in yetkisinde üç halk tuvaleti var. Üç, bir başkent için. Zaman zaman parka ya da rıhtıma kurulan seyyar kabinler sözleşme ve maliyet sorularını gündeme getiriyor, ama kalıcı bir çözüm değiller. Şehir merkezinde kahveye parası olmayanın gidecek yeri yok.

19 Kasım Dünya Tuvalet Günü bu yıl "Güvenli tuvaletler. Eşit gelecek" mesajıyla, sanitasyon ile toplumsal cinsiyet eşitliği arasındaki bağa odaklanarak kutlandı. BM'ye göre yaklaşık 3,4 milyar insan, yani dünyada her on kişiden dördü, hâlâ güvenli bir tuvalete erişemiyor; 1,7 milyar kişinin de evinde elini sabun ve suyla yıkayacak bir yer yok. Suya ve sanitasyona erişim 2010'da insan hakkı olarak tanındı.

Devamsızlık nedeni olarak okul tuvaleti

Makedonya'da sorun okullarda başlıyor. Halk Sağlığı Enstitüsü'ne göre okul tuvaletlerindeki kötü koşullar, birçok öğrencinin onları kullanmaktan kaçınmasının nedeni; bu da sık idrar yolu enfeksiyonlarına ve kabızlığa yol açabiliyor. "Tuvaletler" alanı, okullarda suya ve hijyene erişimde sürekli en zayıf noktalar arasında; 2024 raporu temel hijyen malzemelerinin bulunabilirliğinde 2023'e göre düşüş bile gösteriyor.

2021 tarihli "Menstrüel Adalet" araştırmasında kız öğrencilerin yüzde 79'u sabun ve tuvalet kâğıdının her zaman bulunmadığını söyledi. Liseli kızlar dört yıllık eğitim boyunca regl nedeniyle ortalama 36 gün kaybediyor. Susuz ve sabunsuz bir tuvalet, kaçırılan dersler demek. "İnsan Hakları için Gazeteciler" örgütü, su, sabun ve mahremiyet eksikliğinin menstrüel hijyeni zorlaştırdığını, kendi girişimlerinin de regl ürünlerindeki KDV'nin yüzde 18'den 5'e inmesine ve 30 okul tuvaletinin düzeltilmesine katkı sağladığını hatırlatıyor. Otuz, ülkedeki kaç okuldan?

Öğrenci yurdundan fosseptiğe

"Studentarija" platformu altı ayda öğrencilerden 717 şikâyet topladı; en sık yurtlardaki elektrik, su ve ısınma kesintileri hakkında. Platforma göre Ohri'deki "Nikola Karev" öğrenci yurdu Şubat'ta 30 saatten fazla, Haziran'da altı gün elektriksiz kaldı; elektrik olmayınca sıcak su da yoktu.

Okulların dışında konutların yalnızca yüzde 75,5'i kamu kanalizasyonuna bağlı. Yüzde 13'ü fosseptik kullanıyor, yüzde 4,3'ünde atık su serbestçe akıyor, yüzde 7,3'ünde ise hiçbir drenaj tesisatı yok. Atık suların yüzde 72,6'sı arıtılmadan bırakılıyor. Kanalizasyonu olmayan yerleşimlerde atık su toprağa ve birçok köyün içme suyunu aldığı yeraltı sularına sızabiliyor.

Kâğıt üzerinde hak da prosedürler de yerinde. Eksik olan, okul tuvaletinde sabun ve şehirde tuvalet. Bu, Kasım'da bir günlük bir konu olmaktan çıkıp öncelik haline gelene kadar daha kaç belediye başkanı değişecek?