Komisioni Evropian po përgatit një plan të ri për zgjerimin dhe, sipas informacioneve për draftin, udhërrëfyes të veçantë për përshpejtimin e anëtarësimit po shqyrtohen për katër vende: Malin e Zi, Shqipërinë, Ukrainën dhe Moldavinë. Maqedonia nuk është mes tyre. Drafti ende nuk është vendim përfundimtar - por tashmë tregon shumë se ku na sheh Brukseli.

Në vend të udhërrëfyesit, në tavolinë është diçka tjetër: qasje më e gjerë në tregun evropian para anëtarësimit, me kushte të rrepta. Komisioni do të vlerësonte në cilat fusha kandidatët i kanë harmonizuar rregullat dhe nëse kanë institucione të afta t'i zbatojnë, me bashkëpunim më të thellë në industri, kërkime dhe teknologji. Është e dobishme. Por kjo është hyrje ekonomike nga dera e pasme, e jo përgjigje për negociatat e bllokuara.

Nga „bashkë me Shqipërinë“ te „pas Shqipërisë“

Në korrik të vitit 2022 Maqedonia dhe Shqipëria i hapën bashkë negociatat e anëtarësimit. Katër vjet më vonë Tirana shqyrtohet për anëtarësim të përshpejtuar, ndërsa Shkupi mungon në atë draft. Një pjesë e komentuesve tashmë shkruajnë se vendi „ka rënë“ në grupin me Kosovën, Serbinë dhe Bosnjë e Hercegovinën.

Kryeministri Hristijan Mickoski deklaroi se nuk ka informacion që Maqedonia do të mbetet pa udhërrëfyes dhe i kontestoi interpretimet mediatike. Sipas tij, vendi ka dorëzuar pjesën më të madhe të reformave nga Agjenda e Reformave dhe Plani i Rritjes qysh në dy periudha raportuese, prandaj nëse anëtarësimi është proces i bazuar në merita, kjo për të është e palogjikshme. Shifrat pjesërisht i japin të drejtë: në maj Komisioni miratoi pagesë të re prej 65,7 milionë eurosh nga Instrumenti për Reforma dhe Rritje, me çka mjetet e liruara për Maqedoninë arritën 142,1 milionë euro.

Njëkohësisht, kryeministri ofron edhe shpjegim të një lloji krejt tjetër. Vala ekstremiste në Gjermani dhe Francë, referendumi i dështuar në Islandë për rinisjen e negociatave me BE-në dhe ngritja e Marine Le Pen, sipas tij, do të thonë se Unionit nuk i shkruhet mirë dhe se zgjerimi mund të ndalet. Nëse Unioni gjithsesi nuk do të zgjerohet, pse atëherë katër vende marrin udhërrëfyes, e Maqedonia jo?

Brukseli nuk lëviz

Qeveria kërkon që bisedimet me Sofjen të zhvillohen në format më të gjerë evropian, me ndërmjetësim të BE-së, dhe garanci se pas plotësimit të kushteve të tanishme nuk do të vijnë kërkesa të reja bilaterale. Për momentin nuk ka konfirmim zyrtar se një format i tillë është vendosur. Ndërsa qëndrimi zyrtar i Unionit është i njëjtë: gjatë vizitës në Shkup më 2 qershor, presidenti i Këshillit Evropian Antonio Kosta përsëriti se ndryshimet kushtetuese të dakorduara janë hapi i domosdoshëm i radhës.

Një pjesë e ekspertëve daljen e shohin te dialogu. „Ideja që Bashkimi Evropian të ndërmjetësojë është e mirë dhe ne prej kohësh bëjmë thirrje që roli i BE-së të shndërrohet nga ndërmjetës pasiv në lehtësues aktiv“, thotë Simonovski nga think-tanku Estima, por paralajmëron se Bullgaria është anëtare e Unionit dhe kjo sjell rrezik për ekuilibrin në proces.

Qëndrimi i Qeverisë është i njohur: pa garanci, nuk ka ndryshime kushtetuese. Qëndrimi i Brukselit është po aq i njohur: pa ndryshime kushtetuese, nuk ka vazhdim. Derisa të dy qëndrojnë përballë njëri-tjetrit, katër vende ecin përpara, ndërsa Maqedonia pret në një sportel numrin e të cilit askush nuk e thërret. Udhërrëfyesin, nëse vjen, nuk do ta sjellin zgjedhjet në Francë apo referendumi në Islandë. Do të vijë nga një marrëveshje mes Shkupit dhe Brukselit - ose nuk do të vijë.