Европската комисија подготвува нов план за проширувањето и, според информациите за нацртот, посебни патокази за забрзување на членството се разгледуваат за четири земји: Црна Гора, Албанија, Украина и Молдавија. Македонија не е меѓу нив. Нацртот сѐ уште не е конечна одлука – но веќе кажува многу за тоа каде нѐ гледа Брисел.

Наместо патоказ, на маса е нешто друго: поширок пристап до европскиот пазар пред членството, под строги услови. Комисијата би оценувала во кои области кандидатите ги усогласиле правилата и дали имаат институции способни да ги спроведуваат, со подлабока соработка во индустријата, истражувањето и технологиите. Корисно е. Но тоа е економски влез на задна врата, а не одговор за блокираните преговори.

Од „заедно со Албанија“ до „после Албанија“

Во јули 2022 година Македонија и Албанија заедно ги отворија пристапните преговори. Четири години подоцна Тирана се разгледува за забрзано членство, а Скопје го нема во тој нацрт. Дел од коментаторите веќе пишуваат дека земјата „паднала“ во групата со Косово, Србија и Босна и Херцеговина.

Премиерот Христијан Мицкоски изјави дека нема информација оти Македонија ќе остане без патоказ и ги оспори медиумските толкувања. Според него, земјата испорачала најголем дел од реформите од Реформската агенда и Планот за раст уште во два извештајни периода, па ако пристапувањето е процес заснован на заслуги, ова за него е нелогично. Бројките делумно му даваат за право: во мај Комисијата одобри нова исплата од 65,7 милиони евра од Инструментот за реформи и раст, со што ослободените средства за Македонија достигнаа 142,1 милион евра.

Истовремено, премиерот нуди и објаснување од сосема друг тип. Екстремистичкиот бран во Германија и Франција, неуспешниот референдум во Исланд за рестартирање на преговорите со ЕУ и подемот на Марин Ле Пен, според него, значат дека на Унијата не ѝ се пишува добро и дека проширувањето може да застане. Ако Унијата и така нема да се шири, зошто тогаш четири земји добиваат патоказ, а Македонија не?

Брисел не се поместува

Владата бара разговорите со Софија да се водат во поширок европски формат, со посредништво на ЕУ, и гаранции дека по исполнувањето на сегашните услови нема да следуваат нови билатерални барања. Засега нема официјална потврда дека таков формат е воспоставен. А официјалниот став на Унијата е ист: при посетата на Скопје на 2 јуни, претседателот на Европскиот совет Антонио Кошта повтори дека договорените уставни измени се неопходниот следен чекор.

Дел од експертите излез гледаат во дијалогот. „Идејата Европската Унија да посредува е добра и ние подолг период повикуваме улогата на ЕУ да се трансформира од пасивен медијатор во активен фасилитатор“, вели Симоновски од тинк-тенкот Естима, но предупредува дека Бугарија е членка на Унијата и тоа носи ризик за рамнотежата во процесот.

Ставот на Владата е познат: без гаранции, нема уставни измени. Ставот на Брисел е исто толку познат: без уставни измени, нема продолжување. Додека двата стојат еден наспроти друг, четири земји се движат напред, а Македонија чека на шалтер чиј број никој не го извикува. Патоказот, ако дојде, нема да го донесат изборите во Франција или референдумот во Исланд. Ќе дојде од договор меѓу Скопје и Брисел – или нема да дојде.