Shkupi do të bëjë kadastër të oxhaqeve: plani i ri për ajrin deri në 2031 ofron 100 autobusë elektrikë, por nuk thotë kush paguan

Qyteti i Shkupit, së bashku me UNDP-në, prezantoi në dëgjim publik projektplanin për përmirësimin e cilësisë së ajrit 2027-2031. Risia më e zhurmshme është kadastri i oxhaqeve, një evidencë digjitale e të gjitha vendeve nga lëshohen ndotës, nga objektet industriale deri te amvisëritë. Dokumenti për herë të parë hartohet në një platformë digjitale.

Shifrat e Sistemit Shtetëror Automatik të Monitorimit janë me dy tehe, ashtu si vetë problemi. Ajri në Shkup çdo vit i tejkalon nivelet e lejuara të PM10 dhe PM2,5. Njëkohësisht, vëllimi i ndotjes nga 2015 deri në 2025 është ulur mes 40 dhe 50 për qind. Është më mirë. Ende nuk është i shëndetshëm.

Masa që i dimë përmendsh

Për amvisëritë: zgjerimi i ngrohjes qendrore, heqja e sobave me dru, subvencione për sisteme diellore dhe pompa nxehtësie. Për trafikun: 100 autobusë elektrikë, zonë me emetime të ulëta në qendër, transport i shpejtë me autobus dhe rrjet më i madh biçikletash. Për industrinë: kontrolle më të rrepta dhe teknologjitë më të mira në dispozicion. Këtu janë edhe larja e rrugëve, kontrolli i pluhurit nga kantieret dhe pastrimi i rregullt i oxhaqeve.

Kush ka kaluar qoftë edhe një dimër në Shkup, këtë listë e ka dëgjuar. Transporti i shpejtë me autobus dhe zgjerimi i ngrohjes qendrore përmenden prej vitesh. Plani i ri i rendit masat, por kritikët vërejnë se nuk është përcaktuar qartë cili institucion do ta ndjekë zbatimin e tyre, ndërsa për financimin ka vetëm propozime.

Elena Nikolovska nga Eko svest thotë se projekti është bazë e mirë, por duhet të harmonizohet me ligjet e reja për cilësinë e ajrit dhe për emetimet industriale dhe të ketë para e kapacitete të siguruara. Ajo kërkon gjithashtu që masa për gazin fosil në amvisëri të zëvendësohet me mbështetje për burimet e ripërtëritshme dhe efikasitetin energjetik, si dhe më shumë dëgjime publike para miratimit.

Kadastri i oxhaqeve është ide e mirë. Por Shkupi nuk po mbytet nga mungesa e evidencave, por nga mungesa e masave të zbatuara. Kush do të japë llogari në 2031 nëse ajri sërish çdo vit i shpon kufijtë?