Serbia sot voton: studentët për herë të parë e kërcënojnë seriozisht Vučićin, ndërsa vendi ka frikë nga nata pas zgjedhjeve

Serbia sot voton në zgjedhje të parakohshme parlamentare, dhe për herë të parë pas një kohe të gjatë rezultati nuk është i shkruar paraprakisht. Blloku i Aleksandar Vučićit dhe i Partisë Përparimtare Serbe, që e qeveris Serbinë që nga viti 2012, për herë të parë është seriozisht i rrezikuar - dhe jo nga opozita klasike, por nga një lëvizje e lindur nga një tragjedi. Më 1 nëntor 2024 në Novi Sad u shemb strehja e stacionit hekurudhor dhe humbën jetën 16 njerëz. Nga zemërimi për atë strehë mbiu një listë që sot mund ta rrëzojë njeriun më të fuqishëm në Serbi.

Për 250 vendet e deputetëve garojnë 18 lista, nga të cilat nëntë janë të pakicave. Të drejtë vote kanë diçka më shumë se 6,45 milionë qytetarë, ndërsa pragu është tre për qind, përveç për listat e pakicave. Vučić në shtator hoqi dorë nga funksioni presidencial për ta udhëhequr listën „Aleksandar Vučić - Serbia e Bashkuar“ dhe për t'u rikthyer në postin e kryeministrit. Që nga viti 2014 ishte kryeministër, pastaj president i shtetit. Kundërshtarët e tij e akuzojnë pushtetin për kontroll mbi institucionet dhe mediat, keqpërdorim të burimeve shtetërore dhe korrupsion. Vučić dhe SNS i hedhin poshtë të gjitha akuzat.

Mjeku kundër makinerisë

Sfiduesi kryesor quhet „Lista Studentore - Studentët fitojnë“. I pari në listë është Ilija Srdanović, kardiolog nga Novi Sadi, i lindur në vitin 1970, i punësuar në Institutin për Sëmundje Kardiovaskulare të Vojvodinës që nga viti 1997 dhe profesor i rregullt në Fakultetin e Mjekësisë. Mes 250 kandidatëve ka mjekë, profesorë dhe njerëz nga kultura, shumica pa asnjë përvojë partiake. Temat e tyre janë sundimi i ligjit, lufta kundër korrupsionit, hapja e kontratave sekrete për projektet e mëdha infrastrukturore dhe rishikimi i projekteve të diskutueshme ekologjikisht, përfshirë edhe nxjerrjen e litiumit.

Ajo që studentët e shmangin thotë pothuajse aq sa ajo që thonë. Kosova, marrëdhëniet me Rusinë dhe anëtarësimi në BE janë lënë në plan të dytë, ndërsa roli i Serbisë në luftërat e viteve nëntëdhjetë nuk hapet fare - edhe pse lista është qartë kundër pavarësisë së Kosovës. Edhe vetë Srdanović ka një pjesë të paqartë në biografi: në një emision tha se gjatë luftës ishte rekrutuar si „ushtar klasik, me pushkë në dorë“, por nuk tha për cilën luftë bëhet fjalë, në cilën ushtri shërbeu dhe ku.

Në garë janë edhe „Faktori i stabilitetit“ i Ivica Dačićit, partnerit shumëvjeçar të SNS-së në pushtet, koalicioni proevropian „Serbia Evropiane“ i Marinika Tepićit dhe Zdravko Ponošit, si dhe „E djathta autentike“ e Miloš Jovanovićit. Aktivisti ekologjik Aleksandar Jovanović Ćuta u tërhoq nga zgjedhjet që të mos i ndajë votat e opozitës dhe i mbështet studentët.

Sondazhe për secilin nga diçka

Sondazhet në Serbi tregojnë më shumë për atë kush i ka porositur sesa për votuesit. Hulumtimet e afërta me pushtetin i japin Vučićit epërsi bindëse. Hulumtimi i „Nova srpska politička misao“ nga fundi i shtatorit dhe fillimi i tetorit, mes votuesve të vendosur, u jep studentëve 44,5 për qind dhe Vučićit 42,7 për qind. Pjesëmarrja do të jetë kyçe: SNS ka trup votues të disiplinuar, ndërsa studentët varen nga të rinjtë dhe nga ata që zakonisht nuk votojnë. Për shkak të sistemit D'Hondt, votat e listave që nuk e kalojnë pragun indirekt i forcojnë ato që do të hyjnë në parlament.

Beteja pas mbylljes së vendvotimeve

Në Serbi tashmë flitet më shumë për natën pas zgjedhjeve sesa për vetë zgjedhjet. Nemanja Šarović, ish-radikal dhe sot kryetar i Lëvizjes Dashuri, Besim, Shpresë, i bëri thirrje qytetarëve për rezistencë paqësore nëse Vučić shpall fitore, ndërsa njerëzit dyshojnë në rregullsinë e saj. „Mos u rrihni me policinë. Ne jemi më shumë“, deklaroi ai, duke bërë thirrje për „rezistencë gandiane“ dhe bllokadë të Serbisë nëse zgjedhjet, siç tha, vidhen.

Tensionin e rriti edhe arrestimi i analistit politik Dejan Lučić, i dyshuar për shkaktim paniku dhe trazirash, pasi në TikTok publikoi një video në të cilën pretendonte se zgjedhjet do të vidhen, ndërsa ushtria dhe policia do të tërhiqen para turmës. Lidhja e Sindikatave të Lira kërkoi që institucionet t'i mbrojnë qytetarët dhe të mbeten të paanshme, ndërsa qendra akademike e krizës e nismës „Universiteti i Rebeluar“ paralajmëroi një telefon kujdestar 24 orë për denoncimin e represionit, brutalitetit policor apo arrestimeve.

Kur sindikatat dhe profesorët paraprakisht hapin linja për denoncimin e brutalitetit policor, kjo tregon sa e konsumuar është besueshmëria te institucionet. Ballkani e njeh skenën kur një strehë apo një urë bie për shkak të neglizhencës së dikujt, ndërsa përgjegjësia ikën nga kabineti në kabinet. Në Serbi nga kjo mbiu një forcë politike. Sonte do të shohim nëse zemërimi në rrugë mund të shndërrohet në mandate deputetësh - dhe nëse pushteti do t'i pranojë shifrat kur t'i numërojë.