Ako krenete kolima iz Pučerde, sa španske strane Pirineja, putem N-154, za nekoliko minuta ući ćete u Francusku. Malo zatim - a da se niste okrenuli nazad - ponovo ste u Španiji: španski poštanski broj, svoja opština, svoja škola. To je Ljivija, administrativno ostrvo od 12,9 kvadratnih kilometara u kojem živi oko 1.500 ljudi, potpuno okruženo francuskim opštinama, na visoravni na preko 1.200 metara nadmorske visine.

Jedna reč koja je prekrojila mapu

Godine 1659. Filip IV i Luj XIV potpisali su Pirinejski mir, kojim je okončan rat između Španije i Francuske, a Pirineji su postali granica. Ugovor je predviđao da 33 sela iz Gornje Serdanje pripadnu Francuskoj. Ali Ljivija nije bila selo: još 1528. godine kralj Karlos I dodelio joj je status „vila”, odnosno grad. Taj pravni detalj ju je spasao. Izuzetak je potvrđen posebnim sporazumom, a granice su zapečaćene Bajonskim ugovorom iz 1866. godine - uz obavezu da Španija nikada vojno ne utvrdi Ljiviju.

Pupčana vrpca koja je povezuje sa ostatkom Španije je put N-154, dug sedam kilometara. Ugovor iz 1866. Špancima garantuje slobodan prolaz kroz francusku teritoriju direktnim putem između Ljivije i Pučerde, a most preko reke Reur, prema istom dokumentu, pripada podjednako obema državama. Put je imao i svoju komičnu epizodu: osamdesetih, u takozvanom „ratu znakova stop”, Španci su vadili znakove koje su im francuske vlasti postavljale na dve tačke kratke deonice. Danas su tamo dva kružna toka.

Na Balkanu, gde su mnoge granice iscrtane posle ratova i u tuđim prestonicama, ovakva priča zvuči skoro kao bajka: gradić potpuno okružen susednom državom, sa putem kroz tuđu zemlju kojim se prolazi svakog dana, a da niko ne podiže rampu. Španija i Francuska su u Šengenu, pa je granica ovde više istorija nego prepreka. Koliko granica u našem kraju bi moglo da bude ovoliko dosadno?

Apoteka starija od četiri veka

Najveće bogatstvo starog jezgra nalazi se u Opštinskom muzeju, u istoj zgradi sa opštinom. Tamo je izložena apoteka Esteva, dokumentovana prema opštini od 1594. godine - katalonska vlada je čak datira u 1415 - i smatrana jednom od najstarijih u Evropi. Porodica Esteva vodila ju je od početka XVII veka sve do zatvaranja 1926. godine. Četiri decenije kasnije otkupila ju je pokrajinska uprava Đirone i sačuvala sve: nameštaj, laboratorijski pribor, preparate, staklene tegle iz XIX veka. Najlepše su renesansne drvene kutije sa naslikanim svecima, apotekarima i lekarima, i keramičke posude u kobaltno plavoj boji.

Crkva sa kulama i rimski forum ispod nje

Na vrhu naselja je crkva Majke Božje od anđela, u katalonskom gotskom stilu, čiju južnu fasadu čuvaju dve kružne odbrambene kule - više liči na tvrđavu nego na hram. Unutra je 13 nadgrobnih ploča od XV do XIX veka i drveno raspeće iz XIII veka. Sat na zvoniku godinama je stajao na 15:40, sve dok nije popravljen 2025. godine. Od 1981. godine crkva je pozornica festivala klasične muzike. Preko puta muzeja je kula Bernat de So, prvi put pomenuta 1366. godine. Današnja građevina je iz XVI veka, a u XIX veku bila je kraljevski zatvor.

Nekoliko koraka iznad crkve arheolozi još uvek otkopavaju forum Julije Libike, rimskog grada koji je prethodio Ljiviji - jedini forum pronađen na Pirinejima, izgrađen u I veku pre nove ere. Rim je izabrao mesto zbog brda sa pogledom od 360 stepeni na dolinu, a od 49. godine pre nove ere tamo je imao vojno utvrđenje. I sama crkva stoji na ostacima foruma. Najviše su ostaci zamka koji je francuski kralj Luj XI naredio da se sruši - danas najbolji prirodni vidikovac u dolini, do kojeg vodi kružna staza kraća od tri kilometra.

Vino sa 1.200 metara i planina u tuđoj državi

Godine 2011. Ana i Isak, zajedno sa troje prijatelja, osnovali su Llivins - prvu vinariju u Serdanji, sa ekološkim vinogradarstvom na preko 1.200 metara. Među njihovim vinima je i ledeno vino, a 2025. godine njihov Floc de Gel dobio je oznaku kvaliteta pokrajine Đirona. Ljivija ima i sopstvenu planinu - u Francuskoj. Bak de Ljivija, 1.300 hektara šuma, pašnjaka i jezera u podnožju vrha Karlit, u vlasništvu je opštine, a ugovor iz 1866. garantuje stoci iz Ljivije slobodan prolaz kroz francusku teritoriju do pašnjaka.

Za one koji vole granice, najbolja šetnja je po perimetru, obeleženom sa 45 graničnih kamenova postavljenih u XIX veku - svaki sa svojom pričom o parnicama među komšijama oko pašnjaka, vode, puteva i poreza. Najbolje vreme za posetu je oktobar, kada se održavaju Evropski dani nasleđa, a jesen je i sezona pečuraka u Serdanji. Savet za posetioce: uzmite celu turu sa vodičem kroz muzej, jer se apoteka, forum, crkva i zamak sami po sebi teško čitaju.