Çevre Kanunu, Loyane, OHİS ve Yugohrom gibi kirli bölgelere ilişkin kuralları silerek AB'ye "uyumlu hale getiriliyor"

Bakanlık bunları Avrupa mevzuatına uyum olarak sunuyor. Çevre örgütleri, hukukçular ve muhalefetin bir kısmı ise bunlarda kirliliğe karşı korumanın zayıflatılmasını görüyor. Çevre Kanunu'nda önerilen değişiklikler, metni "AB hukukuna uygunluğu bakımından kabul edilebilir" bulan Avrupa İşleri Komisyonu ile Yasama ve Hukuk Komisyonu'nda 8'er "evet" oyu aldıktan sonra milletvekillerinin önünde.

Beş kilometre kuralı yalnızca yeni fabrikalar için geçerli

2022'deki yasa değişiklikleriyle ağır ve kirletici sanayi tesislerinin bir yerleşim yerine ya da korunan bir doğal alana beş kilometreden daha yakın yerde inşa edilmesi veya yeniden yapılandırılması yasaklanmıştı. Bu kısıtlama Avrupa Komisyonu'nun 2023 Makedonya raporunda da yer aldı. Yeni öneri yeniden yapılandırmaya ilişkin kısmı siliyor.

"Yeşil İnsancıl Şehir" girişimi bunun pratikte ne anlama geldiği konusunda uyarıyor: örneğin Üsküp'te uzun zaman önce kapanmış sanayi tesisleri yeniden çalışmaya başlayabilir, mevcut olanlar ise üretimlerini genişletebilir. Girişime göre kirleticileri evlerden uzaklaştırmak yerine "felaket boyutunda bir geri adım" atılıyor.

"Sıcak noktalar" ile ilgilenen maddeler

İkinci büyük itiraz, kirlenmiş alanların tespitini, yönetimini ve temizlenmesini düzenleyen 28-a, 28-b, 28-c ve 28-d maddeleriyle ilgili. Öneri bunları düpedüz siliyor. "Yeşil İnsancıl Şehir"e göre 28-b maddesindeki plan yıllardır kirlenmiş arazilerin satılmasını ya da imtiyazla verilmesini engelliyordu. Girişim, "Artık birinin size kirli bir arazi satması ve sizin bundan hiç haberinizin olmaması mümkün olacak," diye uyarıyor.

Makedon Genç Hukukçular Derneği hukuki boşluğun nerede hissedileceğine işaret ediyor: OHİS fabrikasından kalan lindan, eski Loyane madeninden kalan kanserojen arsenik yığınları ve yeraltı sularını ve Üsküp'ün Raşçe kaynağından aldığı içme suyunu tehdit edebilecek Yugohrom'un altı değerlikli kromu. 2021-2031 Atık Yönetim Planı bu tür yedi alan belirliyor. Bunların büyük kısmındaki sorun bugün de çözülmüş değil.

Maddelerin silinmesiyle gelecekteki imtiyaz sahiplerinin kirlenmiş alanları özel bir iyileştirme planı ile temizleme yükümlülüğü de ortadan kalkıyor. Bu, imtiyaz sahibinin ekonomik olarak kârlı malzemeleri çıkarıp kirliliği devlete ve vatandaşlara bırakabileceği anlamına geliyor. Senaryo teorik değil: hükümet Loyane için yeni bir imtiyaz sahibi arayacak, çünkü öncekisi zehirleri temizlemeden çekip gitti.

Daha az kamuoyu, daha çok bakan

"Yeşil İnsancıl Şehir"e göre değişiklikler kamuya açık oturumların zorunlu kayıt altına alınmasını da kaldırıyor, belgelere elektronik erişim güvencelerini zayıflatıyor ve sanayi güvenliğine ilişkin zorunlu kurumsal görüşlerin yerine bakanın seçtiği bir komisyon getiriyor. "Eko-svest" örgütü ise hukuki boşluk ve hükümlerin halihazırda süreçte olan yeni doğa koruma kanunuyla örtüşmeme riski konusunda uyarıyor.

Levitsa milletvekili Yovana Moysoska değişikliklerin gündemden çıkarılmasını istedi. Eğer Avrupa yolu buysa, Brüksel'in kendi raporunda not ettiği yasağın şimdi tam da Brüksel adına silinmesi tuhaf. Birinin bahçesinin beş kilometreden daha yakınında bir fabrikanın yeniden yapılandırılmasına tam olarak kimin ihtiyacı var?