Skip to content

Trump, Şi ve Putin Shenzhen'de aynı masaya oturuyor: Moskova yeni bir Yalta'yı kutluyor, küçük devletler arkalarından bir paylaşımdan korkuyor

1 dk okuma
Paylaş
Trump, Şi ve Putin Shenzhen'de aynı masaya oturuyor: Moskova yeni bir Yalta'yı kutluyor, küçük devletler arkalarından bir paylaşımdan korkuyor

Dünya krizlerinin yarısı tek bir masada ve etrafında sadece üç kişi. ABD Başkanı Donald Trump, Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin'in gelecek hafta Asya-Pasifik Ekonomik İşbirliği (APEC) forumunun marjında Shenzhen'de bir araya gelmesi bekleniyor. Konular devasa: Ukrayna ve İran'daki savaşlar, nükleer silahlar, yapay zekâ. Büyük bir anlaşma beklentisi - neredeyse sıfır.

Görüşmenin kendisine dair müzakereler son dakikaya kadar sürüyor. Hazırlıklara yakın kaynaklara göre ne gündem ne de format henüz kararlaştırıldı. Davetli listesi hazır, menü değil.

Herkes kendi derdi için geliyor

Putin görüşmede, Ukrayna'daki savaşı Moskova'nın işine gelen şartlarla bitirecek bir anlaşma şansı görüyor. Cumhuriyetçi Partisi'nin son seçim yenilgileriyle zayıflayan Trump tarihî bir an istiyor - belki üçlü bir nükleer silah kontrolü anlaşması bile. Şi ise en az sevdiği şeye giriyor: büyük uluslararası etkinliklere sıkı planlı yaklaşımının tersine, doğaçlama yapan bir muhatapla öngörülemez bir görüşme.

Nükleer fikir Pekin için ayrı bir sorun. Rusya ve ABD'nin her birinin 5.000'den fazla nükleer savaş başlığı var, Çin'in ise yaklaşık 500, gerçi cephaneliğini hızla büyütüyor. Silah sınırlama masasına oturmak, benzer kısıtlamalarla aynı ligde bir nükleer güç olduğunu kabul etmek demek. Joe Biden yönetiminde Beyaz Saray'ın eski üst düzey Doğu Asya yetkilisi Edgard Kagan, "Bu Çinlilerin nefret ettiği bir şey," dedi. Trump yönetiminden üst düzey bir yetkili nükleer konularda "hiçbir anlaşma beklenmediğini" şimdiden açıkladı, ama "Çin'in daha fazla sorumluluk üstlenme zamanının geldiğini" de ekledi.

Yalta, ikinci bölüm mü?

Rusya'da görüşme şimdiden, ABD, İngiltere ve Sovyetler Birliği liderlerinin nüfuz alanlarını paylaşıp savaş sonrası dünyayı çizdiği 1945 Yalta Konferansı'na benzetiliyor. O zamandan beri Yalta, büyük güçlerin küçüklere dayattığı bir anlaşmanın sembolü. Rus milliyetçileri coşkulu: görüşmenin yapılacak olması bile, onlara göre, Rusya'yı Çin ve ABD ile omuz omuza yükseltiyor. Putin'in ideoloğu Aleksandr Dugin, "Bu, dünyada kimin önemli olduğunu gösteriyor: biz, Çin ve Batı. Derinden sembolik, Batı'nın inkâr ettiği çok kutuplu dünyanın teyidi," dedi.

Balkanlar bu sahneyi ezbere bilir. Ekim 1944'te Moskova'da Churchill ile Stalin, tek bir kâğıt parçası üzerinde Romanya, Yunanistan, Yugoslavya, Macaristan ve Bulgaristan üzerindeki nüfuz yüzdelerini paylaştı. Bu halkların hiçbirine sorulmadı. Bu yüzden masaya oturmayacak olanların korkusu paranoya değil - tarihsel hafıza.

Endişe Kiev'den Tokyo'ya uzanıyor. Ukrayna ve Tayvan, büyük güçlerin kapalı kapılar ardında, onlar olmadan anlaşmasından korkuyor. Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski geçen ay, "Bunun nüfuz alanlarının yeniden paylaşıldığı 'Yalta 2, 3 ya da 4'e dönüşmesini gerçekten istemiyoruz," diye itiraf etti. Ev sahibi Çin için karşılaştırma özellikle rahatsız edici: 1945'te davet bile edilmemişti, bugün ise küçük devletlerin çıkarlarının savunucusu olarak görünmek istiyor.

Ukrayna'yı gündeme kim koyacak?

Moskova Ukrayna'nın konuşulmasını istiyor. Hazırlıklara yakın bir kaynak ve bir Avrupalı diplomata göre Pekin, konunun gündeme girmesine karşı. Bir ABD'li yetkili ise üçlü formatın buna uygun olmadığı için Trump'ın meseleyi muhtemelen açmayacağını söyledi. Putin'in sözcüsü Dmitriy Peskov diplomatik bir sislilikte kalıyor: "Olası gündem için öneriler karşılıklı iletiliyor. Her durumda görüşme kesinlikle ilginç olacak."

Trump ne kazanıyor? Gelecek yıl Demokratların kontrolündeki bir Kongre ile karşı karşıya kalacak, bu yüzden dış politikada bir başarıya her zamankinden çok ihtiyacı var. Putin ve Kuzey Kore lideri Kim Jong Un ile görüşmeleri gibi önceki büyük diplomatik hamleleri kayda değer bir atılım getirmedi. Shenzhen farklı mı olacak, yoksa yine güzel fotoğraflar ve boş dosyalar mı? Ve üçü gerçekten bir şeyde anlaşırsa, hakkında anlaştıkları kişilere kim soracak?