Të shtunën e fundit të shtatorit në qytetin zviceran Sharme lopët zbresin nga mali zbukuruar me lule, gjelbërim dhe zile të varura në rripa lëkure gdhendur. Këtë vit kjo bie më 26 shtator. Dukje si paraqitje folklorike për turistët - e në fakt është fundi i sezonit të punës.

Zbritja zgjat rreth tre orë, nga kullotat e larta deri në fshatin në rrethin La Gruje, kantoni Friburg. Mes gjashtë dhe dymbëdhjetë tufa fqinje mbërrijnë gjatë të gjithë mëngjesit dhe pasdites. Armajit, çobanët e regjionit, mbajnë kostume të errëta të qëndisura me eidelvajs, ndërsa vajzat që i shoqërojnë - bluza të ndritshme, përparëse të kuqe dhe çizme mali.

Festa u organizua për herë të parë më 6 oktober 1980 nga gilda tregtare. Ky është detaj i rëndësishëm: do të thotë se forma është e re, e përmbajtja e vjetër me shekuj. UNESKO në vitin 2023 e futi tradicionin pastoral alpin në trashëgiminë kulturore jomateriale të njerëzisë - jo ngjarjen vetë në Sharme, por të gjithë mënyrën e jetës pas saj.

Numrat tregojnë pjesën tjetër. Në regjionin e Friburgut janë ruajtur rreth 1.350 objekte alpine, gati të gjitha mbi 1.000 metra mbi nivelin e detit. Rreth pesëdhjetë kasolla prodhojnë „Gruje d'alpazh AOP“ - djathë që bëhet ekskluzivisht në muajt e verës, lart, pa energji elektrike në kuptimin në të cilin e kuptojmë ne. Për një kallëp duhen rreth 400 litra qumësht, ndërsa maturimi zgjat nga pesë deri tetëmbëdhjetë muaj.

Kënga që këndohet në zbritje, Ranz des vaches, është dokumentuar qysh nga vitit 1545. Kombinon thirrjet kah lopët me strofa improvizuara. Legjenda thotë se mercenarët zviceranë dënoheshin me vdekje nëse e këndonin - mallëngjimi për shtëpinë shkaktonte ikje nga ushtria. Këngë që u bë rrezik sigurie.

Ushqimi është pjesë e punës, jo dekoracion. „Krem dubl de Gruje“, ajkë e dendur me rreth pesëdhjetë përqind yndyrë, shërbehet në enë të vogla druri me lugë gdhendur. Ka edhe meringa me atë ajkë dhe fondi „moatje-moatje“ nga gruje dhe vashren friburzhua.

Praktikisht: pika e hyrjes është aeroporti në Zhenevë, pastaj tren deri në Brok-Vilazh dhe autobus 260 deri në Sharme. Mbërri para orës nëntë të mëngjesit dhe me transport publik - tufat mbyllin trafikun. Nata e kaluar mundëson të shihet e gjithë dita.

Dhe një pyetje që vetvetiu imponohet. Zvicra bëri festë nacionale nga fakti që lopët kthehen në shtëpi. Ballkani ka tradicion identik blegtoral, të njëjtat male, të njëjtin djathë të bërë lart - dhe gati asnjë ngjarje që kush nga jashtë do të vinte me qëllim t'e shihte.