Italia shpiku një model: qendra për migrantë jashtë territorit të vet, në Shqipëri, ku e drejta italiane vlen aq sa është praktike, kurse mbikëqyrja arrin aq sa i lejohet. Amnesty International publikoi një raport për atë që ndodh brenda. Shifrat nuk kërkojnë koment.

Në qendrën e Gjadrit janë dokumentuar 42 incidente kritike në një periudhë prej vetëm pesë javësh - mes 11 prillit dhe 16 majit të vitit të kaluar. Ndër to: raste vetëlëndimi, dy tentativa vetëvarjeje dhe protesta të dhunshme. Sipas partisë së kryeministres Xhorxha Meloni, nëpër qendër kanë kaluar mbi 500 persona.

Iv Gedi, drejtoreshë e zyrës së Amnesty pranë institucioneve evropiane, ishte e drejtpërdrejtë: „Është krejtësisht e qartë se modeli i bashkëpunimit mes Italisë dhe Shqipërisë nuk mund të zbatohet në përputhje me detyrimet e Italisë për të drejtat e njeriut.”

Pse lokacioni është i gjithë thelbi

Gjadri u hap në vitin 2024, gjoja për migrantë të shpëtuar. Pastaj u ripërdor si vend ku mbahen burra azilkërkues që presin deportimin. Raporti thotë se ndalimi në Shqipëri i rrezikon të drejtat e azilit dhe të mbrojtjes ligjore - konkretisht sepse qasja te avokatët dhe gjykatat është e kufizuar.

Ky nuk është efekt anësor. Ky është funksion. Largësia mes të ndaluarit dhe gjykatës është pikërisht ajo që e bën modelin tërheqës për ata që e projektuan.

Amnesty thekson gjithashtu se qeveria italiane e bllokoi mbikëqyrjen e pavarur, e kufizoi hetimin parlamentar dhe i anashkaloi procedurat standarde legjislative. Qeveria italiane refuzoi të komentojë. Hulumtimi u mbështet në korrespondencë me ministritë, dokumente gjyqësore, raporte parlamentare, konsultime me agjencitë e OKB-së dhe biseda me avokatë - pra jo në pretendime anonime.

Dhe tani vjen pjesa që na prek drejtpërdrejt

Pavarësisht gjithë kësaj, modeli po merr gjithnjë e më shumë mbështetje në BE. Ministri italian i punëve të jashtme, Antonio Tajani, së fundmi u zotua për qendra të ngjashme nëpër vende afrikane dhe në vende tranziti.

Vende tranziti. Rruga ballkanike kalon pikërisht këtu. Kur Brukseli të fillojë të kërkojë se kush do të jetë Gjadri i radhës, lista e kandidatëve nuk do të jetë e gjatë dhe nuk do të jetë e largët.

Shqipëria tashmë tregoi çfarë do të thotë të jesh nikoqir i politikës së huaj të deportimit: qendër në tokën tënde, rregulla të huaja brenda, kurse përgjegjësia e shpërndarë aq sa askush të mos jetë fajtor. Pyetja për çdo qeveri në rajon që merr një ofertë të tillë është e thjeshtë - çfarë saktësisht fitohet në këmbim, dhe a vlen aq sa kushton.