Ndërsa Shkupi prej vitesh pret te dera e Brukselit si te sporteli i komunës, Beogradi dje u ul në Uashington dhe nënshkroi marrëveshje për energjinë, ushtrinë, 5G-në dhe hapësirën. Jo përmes BE-së, jo përmes askujt - drejtpërdrejt me Departamentin e Shtetit. Serbia hapi atë që e quan „kapitull të ri” në marrëdhëniet me Amerikën, ndërsa Ballkani sërish shikon kush ku qëndron në tabelën e shahut gjeopolitik.

Sekretari i Shtetit Marko Rubio dhe ministri serb i punëve të jashtme Marko Xhuriq udhëhoqën dialogun e parë strategjik mes dy vendeve. Nga ana amerikane mesazhi ishte se dialogu forcon bashkëpunimin të drejtuar drejt paqes, sigurisë dhe prosperitetit. Nga ana serbe - se nis një „kornizë institucionale për bashkëpunim të mëtejshëm strategjik”. Këtë vit shënohen 145 vjet marrëdhënie diplomatike.

Energji, rrjete dhe para

Dy vendet nënshkruan Memorandum Mirëkuptimi për infrastrukturën energjetike dhe sigurinë rajonale energjetike. Uashingtoni përshëndeti vendimin e mëparshëm të Serbisë për të vazhduar me hidrocentralin Xherdap III, si nismën e parë nën marrëveshjen energjetike dhe hap drejt pavarësisë energjetike serbe. Njëkohësisht, banka amerikane Eksim miratoi një garanci krediti eksporti prej 50 milionë dollarësh për Telekom Serbia, për ndërtimin e rrjeteve 5G me „furnitorë të besueshëm”.

Formulimi „furnitorë të besueshëm” nuk është i rastësishëm. Është një mënyrë diplomatike për të thënë: jo kinezë. Serbia, e cila prej vitesh balanconte mes Moskës, Pekinit dhe Perëndimit, tani dërgon një sinjal në një drejtim. Pyetja është sa gjatë do të zgjasë ai balancim - dhe çfarë do të thotë kjo për fqinjët.

Armë, çminim dhe hapësirë

Dy palët premtuan bashkëpunim ushtarak më intensiv dhe lëvduan dy dekadat e punës së ngushtë mes Gardës Kombëtare të Ohajos dhe ushtrisë serbe. Serbia kërkoi të blejë pajisje mbrojtëse amerikane për t'i përshtatur forcat e saj të armatosura. SHBA-ja ndau edhe 1,5 milionë dollarë për çminimin civil - pastrimin e minave dhe mjeteve luftarake të pashpërthyera, një trashëgimi që Ballkani e njeh shumë mirë.

Marrëveshja shtrihet edhe në hapësirë: Serbia i bashkohet programit Artemis dhe nënshkruan marrëveshjet Artemis për eksplorimin e hapësirës së thellë. U nënshkrua edhe një memorandum për bursat Fulbrajt, me kontribut serb prej 300.000 dollarësh në vit. Beogradi njoftoi hapjen e konsullatave të reja në Miami dhe San Francisko, ndërsa SHBA-ja konfirmoi pjesëmarrjen në EKSPO-n e specializuar 2027 në Beograd.

Xhuriq tha se dialogu strategjik do të sigurojë „komunikim të rregullt, të vazhdueshëm dhe të strukturuar në nivel të lartë”. E përkthyer nga diplomatikja: Serbia tani ka një linjë të drejtpërdrejtë me Uashingtonin që shumë vende në rajon nuk e kanë. Maqedonia është anëtare e NATO-s, pret në BE prej dekadash, e megjithatë nuk ka një paketë të tillë marrëveshjesh mbi tavolinë. A sjell anëtarësimi në aleanca një trajtim të tillë, apo vetëm ata që dinë të negociojnë me të gjitha palët njëherësh marrin oferta të tilla?