Додека Скопје со години чека на врата од Брисел како на шалтер во општина, Белград вчера седна во Вашингтон и потпиша договори за енергетика, војска, 5G и вселена. Не преку ЕУ, не преку никого – директно со Стејт департментот. Србија го отвори она што го нарекува „нова глава” во односите со Америка, а Балканот повторно гледа кој каде стои на геополитичката шаховска табла.

Државниот секретар Марко Рубио и српскиот министер за надворешни работи Марко Ѓуриќ го водеа првиот стратешки дијалог меѓу двете земји. Од американска страна пораката беше дека дијалогот ја зацврстува соработката насочена кон мир, безбедност и просперитет. Од српска страна – дека почнува „институционална рамка за понатамошна стратешка соработка”. Годинава се одбележуваат 145 години дипломатски односи.

Струја, мрежи и пари

Двете земји потпишаа Меморандум за разбирање за енергетска инфраструктура и регионална енергетска безбедност. Вашингтон го поздрави претходното решение на Србија да продолжи со хидроелектраната Ѓердап III, како прв потфат под енергетскиот договор и чекор кон српската енергетска независност. Истовремено, американската Ексим банка одобри извозна кредитна гаранција од 50 милиони долари за Телеком Србија, за градење 5G мрежи со „доверливи снабдувачи”.

Формулацијата „доверливи снабдувачи” не е случајна. Тоа е дипломатски начин да се каже: не кинески. Србија, која со години балансираше меѓу Москва, Пекинг и Западот, сега испраќа сигнал во една насока. Прашањето е колку долго ќе трае тој баланс – и што ќе значи тоа за соседите.

Оружје, разминирање и вселена

Двете страни ветија поинтензивна воена соработка и ја пофалија двете децении блиска работа меѓу Националната гарда на Охајо и српската војска. Србија побара да купи американска одбранбена опрема за да ги усогласи своите вооружени сили. САД одвоија и 1,5 милиони долари за цивилно разминирање – расчистување мини и неексплодирани убојни средства, наследство што Балканот го знае предобро.

Договорот се протега и во вселената: Србија се приклучува на програмата Артемис и ги потпишува Артемис договорите за истражување на длабоката вселена. Потпишан е и меморандум за стипендиите Фулбрајт, со српски влог од 300.000 долари годишно. Белград најави отворање нови конзулати во Мајами и Сан Франциско, а САД потврдија учество на специјализираното ЕКСПО 2027 во Белград.

Ѓуриќ рече дека стратешкиот дијалог ќе обезбеди „редовна, континуирана и структурирана комуникација на високо ниво”. Преведено од дипломатски: Србија сега има директна линија до Вашингтон што многу земји во регионот ја немаат. Македонија е членка на НАТО, чека на ЕУ со децении, а сепак нема ваков пакет договори на маса. Дали членството во сојузите носи ваков третман, или само оние што знаат да преговараат со сите страни одеднаш добиваат вакви понуди?