Për një kohë të gjatë Shqipëria ishte jashtë rrugëve të mëdha turistike - dhe pikërisht për këtë sot ndihet si zbulim. Një vend mes Detit Adriatik dhe Jon, me qytete prej guri nën mbrojtjen e UNESCO-s, pazare osmane, bunkerë të kthyer në muze dhe plazhe që i krahasojnë me Karaibet. Për Maqedoninë ajo është fqinj ku arrihet me disa orë udhëtim me makinë. Ja një itinerar nga Tirana deri në Butrint që tregon pse ia vlen të ndalesh.

Tirana: kryeqytet në shndërrim

Tirana po e kthen të kaluarën e saj në vështrim drejt së ardhmes dhe kjo shihet në çdo hap: fasada shumëngjyrëshe, ndërhyrje artistike, restorante të reja. Më së miri e shpjegon Blloku - lagjja që gjatë regjimit komunist ishte e rezervuar për elitën politike, ndërsa sot është qendra e jetës së qytetit, me kafene, butikë, galeri arti bashkëkohor dhe bare ku nata vazhdon. Afër sheshit Skënderbej dhe Parlamentit qëndron xhamia e Namazgjasë, ndërtesë monumentale që e bashkon traditën osmane me elemente bashkëkohore, me kube të madhe dhe katër minare. Përveç hapësirës për lutje, ka bibliotekë dhe ambiente për komunitetin.

Për historinë më të re duhet të zbresësh nën tokë. Bunk'Art zë një nga strehimet e ndërtuara gjatë diktaturës, kur Shqipëria jetonte pothuajse e izoluar nga bota. Ato hapësira, së bashku me bunkerët e panumërt të shpërndarë nëpër vend, sot janë muze kushtuar artit dhe kujtesës historike. Pas kësaj - në tryezë: fërgesë e Tiranës, speca të ëmbël, domate dhe djathë i bardhë vendor të pjekur në enë balte. Ballkanasi do të njohë shumë nga këto shije.

Kruja: pazar mbi shkëmb

Jo larg kryeqytetit, Kruja ngrihet mbi një masiv shkëmbor mbi fushat shqiptare. Zemra e saj është pazari i vjetër osman, rrugica me kalldrëm dhe dyqane druri me qilima të endur me dorë, enë bakri, stoli filigrani argjendi dhe antikitete. E përpjeta të çon te kalaja mesjetare dhe muzeu kushtuar Skënderbeut, figurës qendrore të historisë kombëtare shqiptare. Nga tarracat mbi pazar, kur është kthjellët, shikimi arrin deri në Adriatik. Këtu mund të blihet edhe çiftelia - instrument tradicional me vetëm dy tela, tingulli që e përkufizon vendin.

Durrësi: amfiteatër pranë detit

Në Durrës e kaluara antike jeton pranë shëtitores bregdetare dhe plazheve. Pasuria më e madhe është amfiteatri romak i shekullit II, i ngritur në kohën e perandorit Trajan. Qyteti është ndalesë e mirë për një drekë të gjatë me pamje nga horizonti - peshk i Adriatikut në skarë, levrek ose koce, vaj ulliri dhe perime sezonale.

Berati: qyteti i një mijë dritareve

Nëse Durrësi shikon nga deti, Berati është bërë për t'u parë nga bregu tjetër i lumit Osum. Uji e ndan në lagjet e vjetra Mangalem dhe Gorica, ndërsa shtëpitë osmane ngjiten nëpër shpat me fasada të bardha dhe dritare të mëdha druri - prej këtu nofka „qyteti i një mijë dritareve“. Berati është nën mbrojtjen e UNESCO-s dhe është më i bukuri në perëndim të diellit, kur muret bëhen rozë, vjollcë dhe të arta. Kalldrëmi të çon te kalaja e fortifikuar, ku ende jetohet - mes kishash bizantine dhe shtëpish të vogla. Në mbrëmje në taverna hahet tavë kosi: mish qengji, kos, oriz dhe vezë, të pjekura në enë balte.

Gjirokastra: qyteti prej guri

Rruga vazhdon drejt Gjirokastrës, e ndërtuar nëpër shpatet e luginës së Drinos dhe gjithashtu nën mbrojtjen e UNESCO-s. Qyteti duket sikur është ngritur nga një material i vetëm - guri. Çatitë me pllaka guri e reflektojnë dritën mbi rrugicat e pjerrëta me kalldrëm, ndërsa mes tyre qëndrojnë shtëpitë e vjetra osmane-kulla që u përkisnin familjeve me ndikim në shekujt XVIII dhe XIX. Në pazarin e vjetër punishtet ende e ruajnë zanatin e tekstilit dhe të gurit. Specialiteti vendor janë qifqitë, topa të vegjël orizi me mendër, piper të zi dhe vezë.

Syri i Kaltër: burim rreth të cilit tregohen legjenda

Mes maleve dhe pyjeve ndodhet Syri i Kaltër. Burimi shpërthen nga thellësitë dhe formon një bebëz të madhe natyrore: në mes blu intensive, drejt skajeve bruz dhe jeshile. Forca me të cilën buron uji ka lindur legjendat për thellësinë dhe për përpjekjet për ta eksploruar atë. Në restorante të vogla druri pranë lumit shërbehen petulla, brumë i skuqur me djathë të bardhë dhe mjaltë të egër - më afër mekicave tona nga sa do të prisje.

Saranda dhe Ksamili: Mesdhe që ngjan me Karaibet

Kur arrin në Detin Jon, skena ndryshon plotësisht. Saranda është porta hyrëse e Rivierës Shqiptare, me shëtitore, palma dhe restorante mu mbi ujë. Por Ksamili është vendi ku peizazhi arrin kulmin: gjire të vogla me rërë të bardhë, ujë të tejdukshëm dhe disa ishuj të vegjël para bregut, për të cilët e quajnë „Karaibet shqiptare“. Ishujt arrihen me varkë ose kajak, më bukur në perëndim të diellit. Në tryezë: kallamarë të skuqur, oktapod në skarë dhe midhje të kultivuara në lagunën e kripur pranë Butrintit.

Butrinti: fund mes rrënojave dhe natyrës

Disa minuta nga Ksamili ndodhet Parku Kombëtar i Butrintit, gjithashtu nën mbrojtjen e UNESCO-s, me mbetje nga periudha helenistike, romake, bizantine dhe veneciane. Teatri romak, bazilikat, muret dhe fortifikimet janë ndërthurur në një pyll pranë lagunës së kripur, nën hijen e eukaliptusve dhe lisave të gjelbër. Fund i përsosur për një itinerar që i ka treguar të gjitha fytyrat e Shqipërisë. Për ëmbëlsirë - trileçe, pandispanjë e njomur në tri lloje qumështi me glazurë karameli.

Shqipëria nuk pushton me efekte të mëdha, por me kontraste: xhami monumentale në një kryeqytet që ndryshon, kala mesjetare mbi pazar, rrënoja të fshehura mes drurëve. Sa nga ata që çdo verë kalojnë përmes saj drejt Detit Jon kanë ndaluar të paktën një herë në Berat?