Долго време Албанија беше надвор од големите туристички маршрути – и токму затоа денес се чувствува како откритие. Земја меѓу Јадранското и Јонското Море, со камени градови под заштита на УНЕСКО, османлиски чаршии, бункери претворени во музеи и плажи што ги споредуваат со Карибите. За Македонија таа е сосед до кој се стигнува за неколку часа возење. Еве маршрута од Тирана до Бутринт што покажува зошто вреди да се застане.

Тирана: главен град во преобразба

Тирана го претвора своето минато во поглед кон иднината и тоа се гледа на секој чекор: шарени фасади, уметнички интервенции, нови ресторани. Најдобро ја објаснува Блоку – населбата што за време на комунистичкиот режим била резервирана за политичката елита, а денес е центар на градскиот живот, со кафулиња, бутици, галерии за современа уметност и барови каде што ноќта продолжува. Близу плоштадот Скендербег и Парламентот стои џамијата Намазгах, монументална градба што ја спојува османлиската традиција со современи елементи, со голема купола и четири минарења. Освен молитвен простор, таа има библиотека и простории за заедницата.

За поновата историја треба да се слезе под земја. Bunk’Art зазема едно од засолништата изградени за време на диктатурата, кога Албанија живеела речиси изолирана од светот. Тие простори, заедно со безбројните бункери расфрлани низ земјата, денес се музеј посветен на уметноста и на историската меморија. После тоа – на маса: фергесе од Тирана, слатки пиперки, домати и локално бело сирење печени во земјен сад. Балканец ќе препознае многу од овие вкусови.

Круја: чаршија на карпа

Недалеку од главниот град, Круја се издига на карпест масив над албанските рамнини. Срцето ѝ е старата османлиска чаршија, калдрмисани улички и дрвени дуќани со рачно ткаени килими, бакарни садови, накит од сребрена филиграна и антиквитети. Нагорнината води до средновековната тврдина и музејот посветен на Скендербег, централната фигура на албанската национална историја. Од терасите над чаршијата, кога е ведро, погледот стига до Јадранот. Тука може да се купи и чифтели – традиционален инструмент со само две жици, звукот што ја дефинира земјата.

Драч: амфитеатар покрај морето

Во Драч античкото минато живее до крајбрежното шеталиште и плажите. Најголемото богатство е римскиот амфитеатар од II век, подигнат за време на царот Трајан. Градот е добра станица за долг ручек со поглед кон хоризонтот – риба од Јадранот на скара, лаврак или орада, маслиново масло и сезонски зеленчук.

Берат: градот на илјада прозорци

Ако Драч гледа кон морето, Берат е направен за да се гледа од другиот брег на реката Осум. Водата го дели на старите маала Мангалем и Горица, а османлиските куќи се качуваат по падината со бели фасади и големи дрвени прозорци – оттаму прекарот „градот на илјада прозорци“. Берат е под заштита на УНЕСКО и најубав е на заоѓање сонце, кога ѕидовите стануваат розови, виолетови и златни. Калдрмата води до утврдената цитадела, во која сè уште се живее – меѓу византиски цркви и мали куќи. Навечер во таверните се јаде таве коси: јагнешко, јогурт, ориз и јајце, печени во земјен сад.

Ѓирокастро: градот од камен

Патот продолжува кон Ѓирокастро, изграден по падините на долината на Дрино и исто така под заштита на УНЕСКО. Градот изгледа како да е подигнат од еден единствен материјал – камен. Покривите од камени плочи ја рефлектираат светлината над стрмните калдрмисани улици, а меѓу нив стојат старите османлиски куќи-кули што припаѓале на влијателни семејства во XVIII и XIX век. Во старата чаршија работилниците сè уште го чуваат занаетот на текстилот и каменот. Локалниот специјалитет се ќифќи, мали топчиња ориз со нане, црн пипер и јајце.

Синото око: извор околу кој се раскажуваат легенди

Меѓу планините и шумите е Сири и Калтер, Синото око. Изворот избива од длабочините и формира огромна природна зеница: во средината интензивно сино, кон рабовите тиркизно и зелено. Силата со која водата извира ги родила легендите за длабочината и за обидите таа да се истражи. Во мали дрвени ресторани покрај реката се служат петули, пржено тесто со бело сирење и див мед – поблиску до нашите мекици отколку што би очекувале.

Саранда и Ксамил: Медитеран што личи на Карибите

Кога ќе се стигне до Јонското Море, сцената целосно се менува. Саранда е влезната врата на албанската ривиера, со шеталиште, палми и ресторани на самата вода. Но Ксамил е местото каде што пејзажот го достигнува врвот: мали заливи со бел песок, проѕирна вода и неколку островчиња пред брегот, поради кои го викаат „албански Кариби“. Островчињата се стигнуваат со чамец или со кајак, најубаво при заоѓање сонце. На трпезата: пржени лигњи, октопод на скара и школки одгледувани во солената лагуна кај Бутринт.

Бутринт: крај меѓу урнатини и природа

На неколку минути од Ксамил е Националниот парк Бутринт, исто така под заштита на УНЕСКО, со остатоци од хеленистичкиот, римскиот, византискиот и венецијанскиот период. Римскиот театар, базиликите, ѕидините и утврдувањата се вклопени во шума покрај солена лагуна, во сенка на еукалиптуси и зимзелени дабови. Совршен крај за маршрута што ги покажала сите лица на Албанија. За десерт – трилече, пандишпан натопен во три вида млеко со прелив од карамела.

Албанија не освојува со големи ефекти, туку со контрасти: монументална џамија во главен град што се менува, средновековна тврдина над чаршија, урнатини скриени меѓу дрвја. Колку од оние што секое лето возат преку неа кон Јонското Море застанале барем еднаш во Берат?