Özgür Üsküp'ün 82 yılı: 420'den fazla savaşçı öldü, Taş Köprü ve Matka barajı kurtarıldı

13 Kasım 1944'te Üsküp'e hafif bir kar yağıyordu. Savaşçılardan Trajko Stamatovski daha sonra "Sadece işimizi kolaylaştırıyordu" diye hatırlayacaktı. O gün 42. ve 50. tümenlerin birlikleri, 16. Makedon Tugayı ile birlikte, birkaç gün süren ağır çatışmaların ardından şehre girdi ve Üsküp'teki faşist işgale son verdi. Bugün bunun üzerinden 82 yıl geçiyor.

Bedeli unutulmaması gereken bir rakam: Üsküp için verilen çatışmalarda 420'den fazla savaşçı hayatını kaybetti. Üçüncü ve On İkinci tugaylardaki savaşçıların çoğu Üsküplüydü ve büyüdükleri sokaklarda savaştılar. Şehrin sakinleri de neredeyse çıplak elle onlara katıldı. Savaşçılar Birliği Şehir Kurulu başkan yardımcısı Elena Jovanova-Grujovska, "Her tarihi tarihin arkasında bir insan bedeli vardır. 13 Kasım'ın getirdiği özgürlüğün bedeli ise çok yüksek" diyor.

En şiddetli çatışmalar Öğretmen Okulu, tren istasyonu ve Matka barajı çevresinde yaşandı. Baraj kilit önemdeydi: yıkılması şehri silip süpürebilirdi. On İkinci Tugay, Vardar'ın sağ kıyısında, Makedonija Oteli, Subay Evi ve Ulusal Banka yakınlarında savaştı. Savaşçılar Birliği'ne göre kayıplar boşuna değildi: o zaman Subay Evi, Ulusal Banka, Eski Tren İstasyonu, Öğretmen Okulu, Taş Köprü ve Matka'daki hidroelektrik santrali kurtarıldı.

Taş Köprü'den geçerken pek az kişi onun uğruna can verilen yapılardan biri olduğunu düşünür. Üsküp'ün ardından Kalkandelen ve Gostivar da kurtarıldı; böylece faşist işgal sona erdi ve şehir ile Makedonya için yeni bir dönem başladı.

82 yıl sonra 13 Kasım kolayca bir ritüele dönüşüyor: çelenkler, konuşmalar, açıklamalar. Ama 420'den fazla savaşçının uğruna canını verdiği özgürlük bir müze eşyası değil. Bir vatandaşın iktidarı korkmadan eleştirip eleştiremediğiyle, kurumların bağımsız olup olmadığıyla ve şehrin birkaç kişiye değil, içinde yaşayan herkese ait olup olmadığıyla ölçülür. Bu, her 13 Kasım'ın - ve aradaki her günün - sorusu.