Banka Botërore: pa reforma rritja bie në 2,4 për qind në vit, e Maqedonia deri në 2050 arrin vetëm 55 për qind të të ardhurave mesatare në BE

Banka Botërore në Shkup prezantoi raportin e saj për rritjen dhe vendet e punës, dhe mesazhi është i pakëndshëm: Maqedonia bëri një kërcim të madh pas pavarësisë, e pastaj u ndal. Për më pak se dy dekada vendi kaloi nga të ardhura të mesme të ulëta në të ardhura të mesme të larta, por në 17 vitet e fundit mbeti në atë pllajë.

Nëse asgjë nuk ndryshon, rritja mesatare vjetore do të ngadalësohet në 2,4 për qind deri në vitin 2050. Me atë shpejtësi, deri në mesin e shekullit Maqedonia do të arrinte vetëm 55 për qind të të ardhurave mesatare në BE. Një paketë gjithëpërfshirëse reformash mund ta ngrinte rritjen në 3,8 për qind, të krijonte 53.000 vende pune për njerëz që tani janë jashtë tregut të punës dhe të përmirësonte pagat dhe kushtet për edhe 196.000 të punësuar.

Fqinjët po e mbyllin hendekun më shpejt

Krahasimi me rajonin është numri më i dhimbshëm. Në dekadën e fundit Shqipëria, Serbia dhe Mali i Zi e ngushtuan hendekun e të ardhurave me BE-në për shtatë deri në dhjetë pikë përqindjeje. Maqedonia - për vetëm katër, në rreth 42 për qind të BPV-së mesatare për banor në Union.

Sipas Bankës Botërore, modeli aktual i rritjes po arrin kufijtë e tij: konsum privat, investime të huaja me vlerë të shtuar të ulët dhe import të lartë, eksport i përqendruar në një numër të vogël tregjesh dhe produktesh. Raporti përmend tri dobësi strukturore: produktivitet të ulët dhe investime të ulëta, tregje të shtrembëruara me konkurrencë të dobët, dhe kapital njerëzor të pashfrytëzuar mjaftueshëm, gjithnjë e më të vogël dhe më të shtrenjtë.

Njerëzit që mungojnë

Pjesëmarrja e grave në tregun e punës është 19 pikë përqindjeje më e ulët se ajo e burrave. 24 për qind e të rinjve as punojnë, as janë në arsim apo trajnim. Rreth 22 për qind e të punësuarve janë të mbikualifikuar për punën që bëjnë. Ka edhe sukses të vërtetë: papunësia, sipas ekonomistes së lartë Sanja Maxhareviq-Shujster, sot është rreth 11 për qind, kundrejt rreth 35 për qind para dy dekadash, ndërsa varfëria është reduktuar pothuajse në një të tretën.

Kryeministri Hristijan Mickoski e vlerësoi raportin si bazë të mirë për reforma dhe theksoi se në 27 muajt e fundit rritja mesatare ka qenë mbi 3,5 për qind, mbi rritjen në BE. Por edhe ai vetë paralajmëroi për një numër që tingëllon më keq se çdo raport: sot ka 709.000 të punësuar të regjistruar, për rritje prej pesë për qind nevojiten të paktën 800.000, e për 15 deri në 20 vjet, frikësohet ai, numri mund të bjerë nën 500.000.

Edhe Banka Botërore edhe Qeveria e shohin të njëjtën vrimë - njerëzit që mungojnë. Dallimi është në ton: banka flet për rrezik stagnimi, Qeveria për stabilitet. Nëse fqinjët mund ta mbyllin hendekun me BE-në më shpejt, çfarë e frenon Maqedoninë - dhe kush do t'i zbatojë reformat që tani të gjithë i përshëndesin?