Prej më shumë se katër dekadash, në oborrin e ish-fabrikës kimike OHIS në Kisella Voda dergjet helm. Tani, për fazën finale të pastrimit të deponisë së vogël, është shpallur tender ndërkombëtar - afati për oferta ishte 7 korriku, kurse vetë sanimi pritet të nisë në shtator. Pyetja nuk është a do të pastrohet, por pse njërit prej vendeve më helmuese në Shkup iu deshën dyzet vjet për të arritur në një „fazë finale".

Shifrat janë brutale. Që nga fillimi i projektit në vitin 2021, nga deponia e vogël janë gërmuar dhe asgjësuar 1.969 ton lindan dhe 586 ton dhe të kontaminuar. Por për sanim të plotë mbeten ende afërsisht 916 ton mbetje HCH, 2.191 ton dhe të kontaminuar, 1.121 ton beton të kontaminuar dhe rreth 70 ton dhe të ndotur me merkur. Merkuri u zbulua vetëm gjatë punës - një befasi që vetëm konfirmon se sa pak dinim çfarë saktësisht është varrosur nën këmbët tona.

Tenderin e shpalli Zyra e OKB-së, UNOPS, kurse Qeveria vitin e kaluar në dhjetor premtoi 12 milionë euro të shpërndara në tre vjet. Kompania që do të zgjidhet do të duhet të zgjidhë edhe se çfarë do të bëhet me merkurin, i cili për momentin është i paketuar dhe i ruajtur përkohësisht në një nga baseinet tashmë të pastruara. Përkohësisht - një fjalë që në fjalorin maqedonas për ekologji shumë shpesh do të thotë përgjithmonë.

Dhe deponia e vogël është vetëm fillimi. Menjëherë pranë saj qëndron e madhja, për të cilën supozohet se përmban rreth 50.000 ton lindan. Afër Draçevës, në vendin e quajtur Pelenica, dergjen edhe rreth 40.000 ton mbetje HCH e pastër dhe 6.500 ton e përzier. Kur mblidhen të gjitha shifrat, deponia e vogël duket thuajse si një ushtrim ngrohjeje para problemit të vërtetë.

Çdo hap drejt pastrimit është i mirë - për këtë s'ka polemikë. Por rrëfimi për OHIS-in është edhe rrëfimi për mënyrën se si një shtet jeton mbi helmin e vet me dekada, duke ndërruar premtime dhe afate, ndërsa lagjet përreth e thithin. Faza finale e deponisë së vogël do të jetë fitore vetëm nëse nuk mbetet, si aq herë deri tani, edhe një plan i shkëlqyer në letër, ndërsa deponia e madhe pret qetësisht radhën e vet.