Повеќе од четири децении, во дворот на некогашната хемиска фабрика ОХИС во Кисела Вода лежи отров. Сега, за финалната фаза од чистењето на малата депонија, е распишан меѓународен тендер – рокот за понуди беше 7 јули, а самата санација се очекува да почне во септември. Прашањето не е дали ќе се исчисти, туку зошто на едно од најотровните места во Скопје му требаат четириесет години за да дојде до „финална фаза”.

Бројките се сурови. Од почетокот на проектот во 2021 година, од малата депонија се ископани и уништени 1.969 тони линдан и 586 тони контаминирана почва. Но за целосна санација преостануваат уште приближно 916 тони ХЦХ отпад, 2.191 тон контаминирана почва, 1.121 тон контаминиран бетон и околу 70 тони почва загадена со жива. Живата беше откриена дури во текот на работата – изненадување што само потврдува колку малку сме знаеле што точно е закопано под нашите нозе.

Тендерот го распиша Канцеларијата на ОН, УНОПС, а Владата лани во декември вети 12 милиони евра распоредени во три години. Компанијата што ќе биде избрана ќе мора да реши и што ќе се прави со живата, која засега е спакувана и привремено складирана во еден од веќе исчистените базени. Привремено – збор што во македонскиот речник за екологија претерано често значи трајно.

А малата депонија е само почеток. Веднаш до неа стои големата, за која се претпоставува дека содржи околу 50.000 тони линдан. Кај Драчево, во месноста Пеленица, лежат уште околу 40.000 тони чист и 6.500 тони мешан ХЦХ отпад. Кога ќе се соберат сите бројки, малата депонија изгледа речиси како вежба за загревање пред вистинскиот проблем.

Секое чекорче кон чистење е добро – за тоа нема спор. Но приказната за ОХИС е и приказна за тоа како една држава со децении живее над сопствениот отров, менувајќи ветувања и рокови, додека кварталите наоколу дишат. Финалната фаза на малата депонија ќе биде победа само ако не остане, како толку многупати досега, само уште еден одличен план на хартија додека големата депонија мирно чека свој ред.