Reforma që duhej të siguronte pensione më të mira po del të jetë grackë për ata që besuan më shumë te ajo. Guvernatori i Bankës Popullore, Trajko Slaveski, paralajmëron se deri në 70 deri 80 për qind e të siguruarve në shtyllën e dytë të pensioneve, kur të dalin në pension, nuk do të arrijnë as pensionin minimal - dhe do të detyrohen të kërkojnë shpëtim te fondi shtetëror PIOM.

Si u arrit deri këtu? Kur shtylla e dytë u fut në vitin 2000, nën presionin e Bankës Botërore, një e treta e kontributeve pensionale u ridrejtua nga PIOM-i drejt shoqërive private të pensioneve. „Një e treta e mjeteve që paguheshin në PIOM shkuan te kompanitë private të pensioneve", thotë Slaveski. Rezultati do të nisë të ndihet rreth viteve 2030-2032, kur të parët të dalin në pension përmes këtij sistemi.

Shifrat pas fondeve private janë rrënqethëse. Vetëm në nëntë muajt e parë të vitit 2024 u arkëtuan 11 milionë euro komisione, nga të cilat rreth 5 milionë fitim i pastër - një marzh fitimi mbi 50 për qind. Dy të tretat e deficitit të sistemit pensional, sipas guvernatorit, rrjedhin pikërisht nga ridrejtimi drejt shtyllës së dytë.

Kjo ka ndodhur tashmë një herë në përmasa të vogla: në vitin 2019, rreth 16.500 pensionistë të parakohshëm nga shtylla e dytë u kthyen në PIOM bashkë me kontribute prej rreth 40 milionë eurosh. Tani pritet që kjo të përsëritet në përmasa shumë më të mëdha.

Mësimi është i hidhur dhe i njohur. Një reformë e paketuar si zgjidhje moderne, me premtime për pensione më të larta, në fund u faturoi komisione qytetarëve dhe u la pensione nën minimum. Dhe kur sistemi të dështojë, shpëtimi kërkohet sërish te i njëjti shtet që reforma duhej ta lehtësonte. Kush përgjigjet për 26 vjet llogari të gabuar - apo, si zakonisht, askush?