Ka njerëz që me dekada blejnë të njëjtin parfum. E njëjta shishe, e njëjta aromë, kurrë nuk provojnë diçka tjetër. Industria këtë e konsideron klient të humbur. Psikologjia thotë se ata njerëz dinë diçka që reklamat nuk duan ta thonë.

Nuhatja është shqisa e vetme që shkon drejtpërdrejt te pjesa e trurit që ruan emocionet dhe kujtimet, pa kaluar nëpër logjikë. Prandaj parfumi punon ndryshe nga çdo gjë tjetër që mbajmë mbi vete.

Një hulumtim i Rejçel Hercit dhe Xhonatan Skulerit tregoi se një kujtim që thirret në praninë e një aromë krijon një përjetim emocional më intensiv dhe një ndjenjë më të fortë se jeni kthyer në çastin origjinal - më të fortë sesa kur të njëjtin kujtim e thërret një pamje ose një fjalë. Një studim tjetër me 170 të anketuar, botuar në revistën Memory, tregoi se aromat e lidhura me fëmijërinë thërrasin kujtime autobiografike më të pasura sesa fotografitë përkatëse.

Psikologia Ana Galan e shpjegon këtë me një fjali që vlen të rilexohet. Nëse me vite përdorni të njëjtin parfum, ajo aromë ju shoqëron nëpër përvoja, lidhje, udhëtime, humbje dhe ndryshime - dhe lidhet me tërë atë histori. Me kohë, thotë ajo, nuk nuhatni më parfum: nuhatni një pjesë të biografisë suaj.

Prandaj kur pas shumë vitesh e ndieni të njëjtën aromë te një njeri tjetër, reagimi është i pakontrolluar. Galan e përshkruan këtë si një çelës që hap kujtime të cilat as që i keni kërkuar.

Psikologia Leticia Martin Enhuto shton mekanizmin. Truri punon përmes asociacioneve. Nëse me vite e keni lidhur një aromë të caktuar me sigurinë, intimitetin ose qetësinë, një ekspozim minimal ndaj asaj arome i riaktivizon të njëjtat emocione. Shpeshherë, thotë ajo, reagoni ndaj parfumit dhe ndaj gjithçkaje që ai përfaqëson. Përdorimi i përsëritur në të njëjtin kontekst krijon asociacione automatike dhe parfumi bëhet ritual psikologjik i lidhur me qetësinë, përqendrimin ose vetëbesimin.

Prej andej vjen edhe pamja e një parzmoreje të padukshme. Mbajtja e së njëjtës aromë është ritual që ju lidh me një version të caktuar të vetes - atë që dëshironi të jeni atë ditë.

E gjithë kjo është e kundërta e modelit sipas të cilit funksionon industria. Çdo sezon aromë e re, çdo fushatë histori e re, çdo muaj diçka që duhet ta provoni. Nëse e vërteta është se parfumi vlen më shumë me çdo vit në të cilin nuk e keni ndërruar, atëherë këshilla më e mirë që ekziston është edhe më e shtrenjta për ata që e shesin. Kush ka interes t'jua thotë?