Ohri - Prespa 12 vjet rezervat biosfere i UNESCO-s: titull për katalog apo detyrim që nuk e përmbushim?

Më 3 nëntor bota shënoi Ditën Ndërkombëtare të Rezervateve të Biosferës. Dita është e re - UNESCO e shpalli në 2021, dhe për herë të parë u shënua në 2022. Në rrjetin botëror me më shumë se 750 rezervate në mbi 130 vende, Maqedonia ka vendin e saj me rezervatin ndërkufitar „Ohri - Prespa“, të shpallur në qershor 2014 bashkë me Shqipërinë.

Shifrat janë mbresëlënëse. Sipas të dhënave të UNESCO-s, pjesa maqedonase përfshin 279.757 hektarë, ndërsa ajo shqiptare 166.653 - gjithsej rreth 446.410 hektarë, ku jetojnë rreth 455.000 njerëz. Brenda janë të dy liqenet, malet mes tyre dhe përreth, si dhe parqet kombëtare „Galiçica“ dhe „Pelister“ në anën maqedonase.

Rezervati i biosferës nuk është park kombëtar me tabelë „ndalohet“. Ideja vjen nga programi „Njeriu dhe biosfera“ i vitit 1971: natyra nuk mund të mbrohet nëse përjashtohen njerëzit që jetojnë në të. Prandaj çdo rezervat ka tri zona - një bërthamë rreptësisht të mbrojtur, një zonë tampon për hulumtim dhe edukim dhe një zonë kalimtare ku njerëzit jetojnë dhe punojnë, por pa e shkatërruar peizazhin nga i cili varen. Statusi nuk ndalon, por detyron. Dhe hap derën drejt projekteve, fondeve dhe ekoturizmit.

Është e vështirë të gjesh zonë që e meriton këtë më shumë. Liqeni i Ohrit është më i vjetër se një milion vjet dhe shtëpi e mbi dyqind llojeve endemike, mes tyre edhe korani i Ohrit. Në Listën e Trashëgimisë Botërore të UNESCO-s është që nga viti 1979, ndërsa në 2019 mbrojtja u zgjerua edhe në pjesën shqiptare. Liqeni i Prespës lidhet me atë të Ohrit përmes kanaleve nëntokësore, kështu që ajo që ndodh në njërin, herët a vonë ndihet edhe në tjetrin.

Këtu nis pjesa e pakëndshme. Prespa prej dekadash po humb nivelin e ujit dhe ndotet nga bujqësia. Ohri lufton me ndërtimin pa plan, bregun e urbanizuar dhe ujërat e zeza të patrajtuara. UNESCO ka paralajmëruar disa herë se rajoni i Ohrit mund të përfundojë në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik nëse shteti nuk i zbaton masat e rekomanduara. Njohja ngadalë po kthehet në qortim.

Pra, pyetja për 3 nëntorin nuk është sa hektarë kemi, por çfarë bëjmë me to. A është titulli markë për katalogë turistikë apo detyrim për menaxhim të vërtetë? Në letër rezervati ka tri zona të rregullta. Në terren - a mund të tregojë dikush ku mbaron bërthama e mbrojtur e ku fillon betoni?