„Mund ta skiconi një kushtetutë për gjashtë ditë, mund ta vizatoni një ekonomi liberale për gjashtë muaj, por ju duhen gjashtëdhjetë vjet për të ndërtuar një demokraci funksionale.“ Fjalinë e shqiptoi presidentja Gordana Siljanovska-Davkova në panel-diskutimin „8 Shtatori përmes prizmit të pjesëmarrësve dhe dëshmitarëve të tij të drejtpërdrejtë“, në prag të 35-vjetorit të pavarësisë.

Nëse shifra merret fjalë për fjalë, Maqedonia është pak më shumë se në gjysmë të rrugës. Kjo është aritmetikë e pakëndshme për një festë shtetërore, dhe pikërisht prandaj ia vlen të përsëritet.

Siljanovska-Davkova nisi nga amaneti i ASNOM-it - çfarë shteti do të krijojmë, atë shtet do të kemi - dhe theksoi se shtetësia nuk shterohet me zgjedhjet dhe me ekzistencën formale të institucioneve. Shtetësia e vërtetë, siç tha, ndërtohet përmes institucioneve funksionale dhe të përgjegjshme, mbrojtjes së qëndrueshme të të drejtave të njeriut dhe respektimit të standardeve më të larta të së drejtës vendore dhe ndërkombëtare.

Kush u përmend, e kush jo

Presidentja veçoi Kiro Gligorovin, Stojan Andovin, Nikolla Kljusevin, Petar Goshevin dhe Abdurahman Alitin si një brez politik i cili, në kushtet e shpërbërjes së Jugosllavisë dhe luftërave në rrethinën e drejtpërdrejtë, tregoi maturi, dije dhe urtësi shtetërore.

Ish-deputeti Lambe Arnaudov u kthye te ditët e para pas shpalljes së pavarësisë dhe te Deklarata për pavarësi e miratuar në kushtet e një rreziku real për shpërbërjen e shtetit të atëhershëm.

Naser Ziberi hapi temën që rrallë hyn në fjalimet festive - pjesëmarrjen e shqiptarëve në krijimin e shtetit të ri. Ai theksoi se përfaqësuesit politikë të atëhershëm të shqiptarëve, të udhëhequr nga Partia për Prosperitet Demokratik, ishin ndër të parët që u angazhuan për pavarësi, autonomi dhe sovranitet, por njëkohësisht kërkonin një kornizë të qartë kushtetuese-juridike. „E gjithë kjo krijonte periudha krize të cilat në momente të caktuara dinin të përshkallëzoheshin dhe t'i vinin në pikëpyetje edhe vendimet e mëdha, mes tyre edhe referendumin për pavarësi“, tha Ziberi.

Ish-deputeti dhe ministri i Drejtësisë, Tushe Goshev, porositi se shteti i pavarur ishte realizimi i dëshirës së një brezi - të krijojë një shtet të pavarur ku të gjithë qytetarët do të jenë të barabartë.

Mesazhi më i mprehtë erdhi nga Petar Goshev

Ish-deputeti, ministri dhe guvernatori i Bankës Popullore paralajmëroi se gjatë shënimit të festave shtetërore nuk guxon të krijohet kundërvënie mes 2 Gushtit dhe 8 Shtatorit, as të ngrihet një ngjarje historike mbi një tjetër. Sipas tij, shtetësia maqedonase ka rrënjë në ASNOM dhe në luftën antifashiste, ndërsa pavarësia e vitit 1991 është vazhdim i së njëjtës rrjedhë shtetformuese.

„Nuk guxon të shkatërrohet kujtimi i njerëzve që morën pjesë në luftën antifashiste, as të rehabilitohen bashkëpunëtorë të fashizmit dhe ide të ndryshme neofashiste“, theksoi Goshev. „Nuk duhet vetë ta shkurtojmë historinë tonë ose ta relativizojmë përmes interpretimeve politike dhe hiperbolizimit të ngjarjeve të veçanta.“

Ky është mesazh drejtuar skenës politike të sotme, i shqiptuar në një ngjarje për të kaluarën. Fjalia më e drejtpërdrejtë e gjithë diskutimit nuk kishte të bënte me vitin 1991.

Festa ka datë, shteti funksional nuk ka

Pas 35 vjetësh, pyetja nuk është më nëse Maqedonia ka institucione - kjo është zgjidhur qysh në vitet nëntëdhjetë. Pyetja është sa janë ato rezistente ndaj presionit politik, sa e zbatojnë të drejtën në mënyrë të barabartë, dhe a mbeten institucione edhe atëherë kur ndërrohet pushteti.

Pavarësia ishte zgjedhje për të pasur shtetin e vet. Teza e presidentes për gjashtëdhjetë vjet nuk është vërejtje historike, por një masë që kontrollohet çdo ditë - në sallë gjyqi, në zyrë komunale, në shkollë dhe në spital. Kjo është pjesa e llogarisë që nuk ka ditë festimi.