Pas katër ditësh kërkimi për një vajzë 15-vjeçare nga Novi Sadi, me sistemin serb „Më gjej" të aktivizuar, ajo është gjetur e gjallë dhe shëndoshë në një tren nga Beogradi drejt Petrovaradinit. Informacionet nga qytetarët çuan deri te lokacioni. Zhdukja u raportua më 29 prill. Më 2 maj, rreth orës 20:40, sistemi u mbyll. Dhe për herë të parë që nga futja e „Më gjej", ekuivalenti serb i Amber Alert-it punoi mjaftueshëm mirë.

Sistemi „Më gjej" u prezantua pas tre-vjetorit të masakrës në shkollën „Ribnikar". Ishte pjesë e paketës së reformave të shpallura në vitin 2023 - ndoshta një nga sukseset e rralla të atyre ndryshimeve. SMS, aplikacione mobile, billborde, televizione - të gjitha aktivizohen njëkohësisht kur raportohet një fëmijë i zhdukur. Ideja është e thjeshtë. Numri i syve dhe veshëve në terren shumëzohet gjeometrikisht.

Por Ballkani di t'i kthejë sistemet e thjeshta në të ndërlikuara. Në orët e para të „Më gjej", publiku serb u përmbyt nga spekulime. Kush është fajtor? A pati dhunë? A u rrëmbye? Fokusi u zhvendos nga kërkimi te thashethemet. Kjo është reagim i natyrshëm, por në kontekstin e Amber Alert-it është i dëmshëm. Siç tha ministri i brendshëm Daçiq - „informacioni nga qytetarët ishte çelësi". Zhurma e thashethemeve mund të kishte mbuluar pikërisht atë informacion të rëndësishëm.

Për familjen e vajzës, katër ditë pasiguri janë vetë një traumë. Para se të mësonin se ishte gjetur e gjallë, çdo minutë ishte e pafund. Sistemi nuk mund ta zgjidhë këtë - por mund të ndihmojë që procesi të zgjasë sa më pak. Këtë herë - katër ditë. Jo ideale, por dukshëm më shpejt sesa zhdukjet para vitit 2023, kur kërkimet shpesh zgjatnin javë të tëra.

Në anë të rrugës, pyetjet që Serbia tani duhet t'i përgjigjet janë më të vjetra se sistemi. Pse një vajzë 15-vjeçare ikën nga shtëpia? A kishte konflikt familjar? A kishte një manipulues që e udhëhiqte? A ka sistemi shkollor mënyrë për ta dalluar një krizë të tillë para se të ndodhë? Ministri nuk u përgjigj në ato pyetje. Sistemi „Më gjej" i gjen fëmijët që ikin, por nuk i zgjidh shkaqet pse ikin.

Për Maqedoninë mësimi është pragmatik. Tek ne nuk ekziston ekuivalent i „Më gjej". Kur zhduket një fëmijë - ora e parë është për policinë, pastaj për familjen, pastaj për shokët. Procese sistemike për mobilizim masiv nuk ka. Ka vetëm raportim post-fakto. Në skenë - të gjithë ministrat e brendshëm thonë se do të futet, por tre vjet pas rastit „Ribnikar", pesë vjet pas disa rasteve në Shkup dhe Kumanovë - ende nuk ka. Dhe deri atëherë, ne do t'i lexojmë rastet si ato në Novi Sad. Dhe do të pyesim veten - deri kur Ballkani do të jetë një hap pas trendit?