Откако четири дена траеше потрагата по 15-годишно девојче од Нови Сад, со активиран српски систем „Пронајди ме”, таа е пронајдена жива и здрава во воз од Белград кон Петроварадин. Информациите од граѓани доведоа до локација. На 29 април беше пријавено исчезнувањето. На 2 мај, околу 20:40 часот, беше затворен системот. И за прв пат од воведувањето на „Пронајди ме”, српскиот еквивалент на Amber Alert работеше доволно добро.

Системот „Пронајди ме” беше воведен по тригодишнина од масакарот во „Рибникар”. Беше дел од пакетот на реформи најавени во 2023 година – можеби еден од малите успеси на тие промени. SMS, мобилни апликации, билборди, телевизии – сите се активираат истовремено кога ќе биде пријавено исчезнато дете. Идејата е едноставна. Бројот на очи и уши на терен се геометриски множи.

Но Балкан умее да ги претвора едноставни системи во компликувани. Во првите неколку часа на „Пронајди ме”, српската јавност беше преплавена со шпекулации. Кој е виновен? Дали имало насилство? Дали била киднапирана? Фокусот падна од потрагата на гласините. Тоа е природна реакција, но во контекст на Amber Alert тоа е штетно. Како што рече министерот за внатрешни работи Дачиќ – „информацијата од граѓани била клучна”. Шумот на гласините можел да ја закрие токму таа важна информација.

За семејството на девојчето, четири дена несигурност е само-по-себе траума. Пред да дознае дека е пронајдена жива, секоја минута е безкрајна. Системот не може да го реши тоа – но може да помогне процесот да трае колку што е можно покусо. Овој пат – четири дена. Не е идеално, но е значително побрзо од исчезнувања пред 2023, кога потраги често траеа недели.

Нозде на патот, прашањата кои Србија сега треба да ги одговори се постари од системот. Зошто 15-годишно девојче бега од дома? Дали имало семеен конфликт? Дали имало манипулатор кој не го водел? Дали училишниот систем има начин да препознае ваква криза пред да се случи? Министерот не одговори на тие прашања. Системот „Пронајди ме” пронаоѓа деца кои бегаат, но не ги решава причините поради кои бегаат.

За Македонија лекцијата е прагматична. Кај нас не постои еквивалент на „Пронајди ме”. Кога ќе исчезне дете – првиот час е за полицијата, потоа за семејството, потоа за пријатели. Системски процеси на масовна мобилизација нема. Има само пост-факто известувања. На сцена – сите министерства за внатрешни работи говорат дека ќе се воведе, но три години по случајот „Рибникар”, пет години по неколку случаи во Скопје и Куманово – сѐ уште нема. И до тогаш, ние ќе ги читаме за случаите како оние во Нови Сад. И ќе се прашуваме – до кога Балканот ќе биде на еден чекор зад трендот?