Го монтираш на ветробранското стакло, го поврзуваш со автомобилот и тој почнува сам да држи лента, да забрзува и да кочи. Така Comma.ai, стартапот што го основа хакерот Џорџ Хоц, ја продава својата идеја за возење без раце. Американската Национална управа за безбедност на сообраќајот на автопатите (NHTSA) сега го истражува по пет пријавени судири, од кои во два загинале тројца луѓе.

Шемата во пријавените судири е иста. Според Канцеларијата за истражување дефекти при NHTSA, уредите не препознале или не реагирале на возила што се движат бавно или стојат во истата лента. Во четири од судирите биле повредени до 11 луѓе, некои тешко.

Едната смртоносна несреќа најверојатно се случила во февруари 2026 година во Луизијана. Тојота RAV4 од 2022 година, на која работел FrogPilot – неофицијална, изменета верзија на софтверот openpilot – удрила во празно полициско возило со вклучени светла за итни случаи, оставено во левата лента додека полицајците вршеле увид на друга сообраќајка. Двајца патници од задното седиште загинале. Втората смртоносна несреќа засега не е идентификувана.

Тука е и замката на целата приказна. Софтверот на Comma е со отворен код, па секој може да го менува – и барем еден од смртоносните судири можеби вклучувал токму таква изменета верзија. Уредот е на компанијата, идејата е нејзина, а слоганот на нејзиниот сајт вели дека целта е возењето да биде „опуштено“. Кој одговара кога на уредот на една фирма работи туѓ, преправен софтвер?

Comma тврди дека openpilot „може автоматски да управува, забрзува и кочи за други возила во својата лента“ и го споредува со Autopilot на Tesla и Super Cruise на GM. Истовремено, на истиот сајт предупредува дека возачот „мора секогаш да биде способен веднаш да ја преземе контролата“, дека перформансите може да бидат нарушени од „возила во истата лента што не се движат“ и дека при нагло кочење системот е ограничен во тоа колку може да успори. Тоа е токму сценариото од пријавените судири.

Хоц се оддалечи од секојдневното водење на фирмата во 2022 година, а ниту тој ниту компанијата не одговорија веднаш на барањата за коментар. Проблемот не е само нивен: системите за помош при возење со години имаат тешкотии со возила што стојат, а Tesla и Ford веќе поминаа низ слични истраги. Разликата е што Comma не продава автомобил, туку додаток за широк спектар современи автомобили.

Ваквите уреди се продаваат онлајн, а софтверот е јавен. Кој на Балканот би проверил што ја вози колата до тебе на автопатот – и кој би одговарал ако тоа закаже?