Uashingtoni merr pjesë në startup-in e fuzionit Commonwealth Fusion: 85 milionë dollarë për çipa që duhet të durojnë një reaktor

Qeveria amerikane do t'i japë 85 milionë dollarë (rreth 73 milionë euro) startup-it Commonwealth Fusion Systems (CFS) për zhvillimin e çipave të avancuar për centralet e fuzionit bërthamor. Paratë nuk janë vetëm ndihmë: çmimi i Ministrisë së Tregtisë, sipas ligjit CHIPS, i sjell shtetit edhe pjesë në kompani.

Konteksti është i rëndësishëm. Startup-et e fuzionit po garojnë t'i përfundojnë pajisjet e tyre të para demonstruese, ndërsa CFS planifikon ta ndezë reaktorin e vet SPARC diku vitin e ardhshëm. Por një reaktor është vetëm dëshmi se mund të bëhet. Nëse duan të ndërtojnë dhjetëra centrale komerciale, do t'u duhet elektronikë energjetike më e qëndrueshme dhe zinxhir i sigurt furnizimi.

Paratë shkojnë në pesë nisma. E para është elektronika prej karabit të silicit - gjysmëpërçues që menaxhojnë tensione të larta dhe gjenden kudo, nga llambat LED dhe automjetet elektrike deri te stacionet bazë dhe qendrat e të dhënave. Në makinën e fuzionit ato i furnizojnë magnetët superpërçues që e mbajnë plazmën të bllokuar në reaktor. Pasojnë një gjeneratë e re gjeneratorësh me radiofrekuencë që e ngrohin karburantin, dhe elektronikë për kontroll më të shpejtë të reaktorit, rezistente ndaj rrezatimit, që do të zgjaste më shumë dhe do t'i ulte kostot operative.

Zëri i fundit është më i njohuri për këtë vit: një pjesë e parave do të shkojë për përshtatjen e harduerit për inteligjencë artificiale, procesorëve grafikë dhe çipave TPU, për punë në centrale. Duket se në vitin 2026 nuk ka aplikim serioz për para pa zë për IA.

„Në fund, kjo do të thotë central më i aftë dhe më ekonomik dhe zinxhir furnizimi amerikan më i fortë për ta ndërtuar“, shkroi bashkëthemeluesi dhe shkencëtari kryesor i CFS-së, Brandon Sorbom. Fjalia thotë gjithçka: ky është projekt sa energjetik, aq edhe industrial, në të cilin shteti nuk jep vetëm para, por bëhet edhe pronar. A do të gjejë Evropa, që prej vitesh flet për çipa të vet, para edhe për fuzionin - apo edhe këtë teknologji një ditë do ta blejë nga amerikanët?