3 maji, Dita botërore e lirisë së medieve. Dhe siç është traditë në Ballkan, përsëri një ditë kur duhet të bilancohet ajo që kemi - jo ajo që nuk kemi. Maqedonia bie në renditjen globale të lirisë së medieve për të dytin vit me radhë. Nuk është rënie katastrofike. Nuk është proklamuar shemb. Vetëm rrëshqitje e vazhdueshme në shkallët ku para nesh demokracitë po zvogëlohen, pas nesh regjimet hibride po rriten.

Bota nuk po ndihmon. Sipas Reporters Without Borders, 2025 ishte viti më vdekjeprurës për gazetarët në 25 vitet e fundit. Situata globale është në nivelin më të ulët që nga fillimi i indeksit. Kjo do të thotë se Maqedonia nuk po bie në zbrazëti - po bie në një botë ku të gjithë po bien. A është kjo ngushëllim? Jo. Është sinjal se rregullat e lojës po ndryshojnë, dhe ne nuk po arrijmë as të mbajmë vendin tonë në mes.

Liria e medieve nuk është datë solemne. Është test i përditshëm i demokracisë. Kur regjimi i padit gazetarët për shpifje - test. Kur kompanitë private përmes buxheteve të marketingut vendosin se cilat redaksi mbijetojnë - test. Kur portaleve u kërcënohet mbyllja përmes qasjes së taksuar - test. Dhe çdo test që nuk e biem - nuk është fitore. Vetëm shtyrje për testin e radhës.

Për Maqedoninë, rënia konkrete do të thotë diçka konkrete. Në periudhën 2017-2020, nën Aleksein dhe Mickoskin, indeksi tregonte trend kthimi lart. Nën dy qeveritë e fundit - dhe kjo është e rëndësishme, jo një qeveri, dy qeveri të ndryshme - tendenca është poshtë. Kjo do të thotë se problemi nuk është partiak. Do të thotë se është sistemik. Institucionet, legjislacioni, tregu i medieve, varësia nga reklamat - të gjitha këto presin linjat partiake.

Çfarë themi kur më 3 maj bëjmë foltore, dhe më 4 maj kthehemi te të njëjtat praktika? Themi se data është më e rëndësishme se gjendja. Kjo është kritika më e madhe e kësaj dite - jo që ekziston, por mënyra si shënohet. Një fjali nga kryeministri, një nga ministri i transportit, disa fjalime në media. Dhe gjithçka vazhdon njësoj. Amnezia ballkanike vazhdon çdo vit.

Pyetja që duhet t'i bëjmë vetes më 4 maj, kur këto foltore mbarojnë: çfarë do të ndryshojë konkretisht deri më 3 maj të ardhshëm? Pa përgjigje, kjo ditë është vetëm ritual. Me përgjigje - mund të jetë fillim i punës. Dhe ky është dallimi mes demokracive që funksionojnë dhe atyre që fundosen, një shkallë nga shkalla çdo vit.