84 vjet nga masakra e Dabnicës: kryetari i Prilepit vetë paralajmëroi se vendet e përkujtimit nuk guxojnë të kthehen në deponi

Më 19 shtator 1942, te Dabnica, pushtuesi fashist bullgar vrau tetëmbëdhjetë banorë të Prilepit. Mes tyre edhe heroin e popullit Dobre Jovanoski. Po atë ditë, në kazermën e Prilepit, pas torturash u vra edhe Rampo Levkata. Tetëdhjetë e katër vjet më vonë, në të njëjtin vend, kurora dhe fjalime.

Kronologjia është e rëndësishme sepse tregon se masakra nuk ishte akt i izoluar. Pesë ditë më parë, më 14 shtator, në betejën te Mukosi ranë dhjetë partizanë të Çetës së Parë Partizane të Prilepit. Dabnica ishte një nga bazat e asaj çete. Pas betejës, një numër i madh banorësh të fshatit u arrestuan dhe u dërguan në kazermën e Prilepit. Ajo që pasoi më 19 shtator ishte hakmarrje ndaj civilëve për humbjet e pushtuesit në luftim me një njësi të armatosur.

Kryetari i Prilepit, Dejan Prodanoski, në përkujtim tha një fjali që del nga skenari i zakonshëm i ngjarjeve të tilla: „Vendet ku e ruajmë historinë nuk guxojnë të kthehen në deponi dhe hapësira të lëna pas dore.“

Kur kryetari vetë e thotë problemin

Ky është pranim, jo mesazh. Nëse njeriu që drejton komunën duhet publikisht të bëjë thirrje për kujdes më të madh ndaj përmendores dhe hapësirës përreth saj, atëherë gjendja e asaj hapësire qartazi nuk është ajo që duhet. „Historia nuk ruhet vetëm me fjalë e kurora, por edhe me raportin që kemi ndaj vendeve që dëshmojnë për të“, shtoi Prodanoski.

Me këtë ai vetë e vendosi masën me të cilën do të gjykohet komuna e tij. Jo sipas fjalimit të 19 shtatorit, por sipas asaj se si duket Dabnica më 19 tetor, dhe më 19 mars, kur nuk ka as kamera as kurora. Prodanoski njoftoi se Komuna do të vazhdojë të insistojë për mbrojtje e rregullim më të madh - formulim që lë hapësirë të shihet nëse „insistimi“ do të thotë zë buxhetor apo edhe një deklaratë vitin e ardhshëm.

Dy shkolla fillore në Prilep mbajnë emrat e Dobre Jovanoskit dhe Rampo Levkatës, dhe përkujtimi përkon me festën e tyre patronale. Fëmijët që mësojnë në ato ndërtesa i dinë emrat nga tabela në hyrje. Nëse e dinë edhe vendin ku ranë ata njerëz - dhe në çfarë gjendjeje është ai vend - është diçka tjetër, dhe varet nga të rriturit.