Rajoni i Ohrit nuk do të regjistrohet në Listën e Trashëgimisë Botërore në Rrezik. Komiteti i Trashëgimisë Botërore i UNESCO-s vendosi që Maqedonia dhe Shqipëria të marrin edhe pesë vjet për t'i zbatuar rekomandimet. Qeveria e quajti këtë sukses të rëndësishëm diplomatik. Formalisht, është e vërtetë. Në thelb, ky është shtyrje e dënimit, jo pafajësi.

Çfarë ndodhi vërtet në Busan

Vendimi u mor në seancën e 48-të të Komitetit, që mbahet në Busan të Koresë së Jugut, nga 19 deri më 29 korrik. Në draftvendimin e përgatitur para debatit qëndronte diçka tjetër - Qendra e Trashëgimisë Botërore dhe organet këshillimore vlerësuan se kushtet për regjistrimin e Rajonit të Ohrit në listën e rrezikuar vazhdojnë të plotësohen, dhe propozuan pikërisht një regjistrim të tillë. Rezultati ndryshoi pas një amendamenti të paraqitur në vetë seancën. Për zgjidhjen që Ohri të mos vihej në listë votuan 16 nga gjithsej 21 anëtaret e Komitetit.

Me fjalë të tjera, fakti që Ohri nuk është në listën e zezë nuk do të thotë se problemet janë zgjidhur. Do të thotë se diplomacia arriti ta shtyjë regjistrimin mbi bazën e një letre të nënshkruar me detyrime të marra nga Qeveria dhe komunat. Deri më 1 shkurt 2027 duhet të dorëzohet një raport i ri për progresin.

Shifra që e shpjegon të gjithë historinë

Enti Shtetëror i Revizionit konstatoi në vitin 2024 se në Ohër ka 4.847 ndërtime pa leje, mes tyre edhe ndërtesa e hotele. Nga 456 vendime përfundimtare dhe të ekzekutueshme për prishje, të nxjerra mes viteve 2019 dhe 2024, asnjë nuk është zbatuar. Asnjë i vetëm. Kjo nuk është mbetje pune, kjo është vendim - vetëm se askush nuk e ka nënshkruar.

Ministri i Punëve të Jashtme Timço Mucunski deklaroi pas vendimit se ndërtimet pa leje, jo vetëm në Ohër por kudo, duhet të hiqen, dhe atë „në mënyrë të përshtatshme dhe të ligjshme“. Askush nuk do ta kundërshtojë atë fjali. Pyetja është pse institucioneve u deshën gjashtë vjet dhe një kërcënim ndërkombëtar që dikush ta thoshte me zë, dhe çfarë e bën atë të ndryshme nga të gjitha deklaratat e mëparshme me të njëjtën përmbajtje.

Lista është e njëjta prej një dekade

Vërejtjet e UNESCO-s nuk janë të reja dhe nuk befasojnë askënd. Në dokumente ritheksohen dobësitë në menaxhim, urbanizimi i pakontrolluar, ndërtimet e paligjshme, projektet infrastrukturore, presioni i turizmit, ndotja, ujërat e zeza dhe koordinimi i pamjaftueshëm ndërkufitar mes Maqedonisë dhe Shqipërisë.

Kërkesat janë konkrete: mbrojtje ligjore e Liqenit të Ohrit si monument natyre, shpallja e Kënetës së Studençishtit park natyre, harmonizimi i planeve urbanistike me regjimet e mbrojtjes dhe heqja reale e ndërtimeve që e dëmtojnë hapësirën. Asnjë nga këto kërkesa nuk kërkon teknologji të re apo buxhet të papara. Të gjitha kërkojnë diçka më të vështirë - një institucion që vepron sipas vendimit të vet.

Pse pesë vjet kalojnë shpejt

Statusi i UNESCO-s nuk u referohet monumenteve të veçanta. Nuk bëhet fjalë vetëm për liqenin, Kalanë e Samuilit, Plaoshnikun apo çarshinë të parë veç e veç. Mbrojtja përfshin peizazhin natyror dhe kulturor si një tërësi të pandashme - liqenin me speciet e tij endemike, qytetin historik, lokalitetet e hershme të krishtera, kishat mesjetare dhe praninë e gjatë njerëzore në brigje. Prandaj një hotel në vend të papërshtatshëm ose shkarkimi i ujërave të zeza nuk janë probleme komunale të izoluara, por ndryshim i vetë arsyes për të cilën rajoni është njohur.

Afati shtesë vlen diçka vetëm nëse kthehet në kalendar detyrimesh me afate, institucione përgjegjëse, raporte publike dhe mbikëqyrje të pavarur. Pa këtë, pesë vjet kalojnë lehtë në strategji të reja, takime ndërministrore dhe kalim përgjegjësie mes Qeverisë, komunave dhe ndërmarrjeve publike. Kjo është pikërisht ajo që ndodhi në dekadën e kaluar.

Testi më i fortë do të jetë më i pakëndshmi: a vlen ligji njësoj për një objekt pa mbrojtje politike apo pronësore dhe për një objekt që e ka atë. Rezultati i deritanishëm është 456 vendime, zero ekzekutime. Nëse ai raport nuk ndryshon, seanca e ardhshme e Komitetit nuk do të votojë për një amendament të ri.