Охридскиот Регион нема да биде впишан на Листата на светско наследство во опасност. Комитетот за светско наследство на УНЕСКО одлучи Македонија и Албанија да добијат уште пет години за да ги спроведат препораките. Владата тоа го нарече значаен дипломатски успех. Формално, точно е. Суштински, ова е одложување на казна, а не ослободителна пресуда.

Што точно се случи во Бусан

Одлуката е донесена на 48. сесија на Комитетот, што се одржува во Бусан, Јужна Кореја, од 19 до 29 јули. Во нацрт-одлуката подготвена пред расправата стоеше нешто друго – Центарот за светско наследство и советодавните тела оценија дека условите за впишување на Охридскиот Регион на листата во опасност и натаму се исполнети, и предложија токму такво впишување. Исходот беше променет по амандман поднесен на самата сесија. За решението Охрид да не биде ставен на листата гласаа 16 од вкупно 21 членка на Комитетот.

Со други зборови, тоа што Охрид не е на црната листа не значи дека проблемите се решени. Значи дека дипломатијата успеала да го одложи впишувањето врз основа на потпишано писмо со обврски што ги презедоа Владата и општините. До 1 февруари 2027 година треба да биде доставен нов извештај за напредокот.

Бројката што ја објаснува целата приказна

Државниот завод за ревизија во 2024 година утврди дека во Охрид има 4.847 дивоградби, меѓу кои згради и хотели. Од 456 конечни и извршни решенија за уривање издадени меѓу 2019 и 2024 година, ниту едно не било спроведено. Ниту едно. Тоа не е заостаток, тоа е одлука – само што никој не ја потпишал.

Министерот за надворешни работи Тимчо Муцунски по одлуката изјави дека дивоградбите, не само во Охрид туку секаде, треба да се отстрануваат, и тоа „на соодветен и на законски начин“. Никој нема да се спори со таа реченица. Прашањето е зошто им требало на институциите шест години и една меѓународна закана за некој да ја каже на глас, и што ја прави поразлична од сите претходни изјави со иста содржина.

Списокот е ист веќе една деценија

Забелешките на УНЕСКО не се нови и не се изненадување за никого. Во документите повторно се посочуваат слабостите во управувањето, неконтролираната урбанизација, незаконските градби, инфраструктурните проекти, притисокот од туризмот, загадувањето, отпадните води и недоволната прекугранична координација меѓу Македонија и Албанија.

Барањата се конкретни: законска заштита на Охридското Езеро како споменик на природата, прогласување на Студенчишкото Блато за парк на природата, усогласување на урбанистичките планови со режимите на заштита и реално отстранување на градбите што го нарушуваат просторот. Ниту едно од овие барања не бара нова технологија или невиден буџет. Сите бараат нешто потешко – институција што ќе постапи по сопствената одлука.

Зошто пет години поминуваат брзо

Статусот на УНЕСКО не се однесува на поединечни знаменитости. Не се работи само за езерото, Самуиловата тврдина, Плаошник или чаршијата гледани одделно. Заштитата го опфаќа природниот и културниот пејзаж како неделива целина – езерото со неговите ендемични видови, историскиот град, ранохристијанските локалитети, средновековните цркви и долгото човечко присуство на бреговите. Затоа хотел на несоодветно место или испуштање отпадни води не се изолирани комунални проблеми, туку промена на самата причина поради која регионот е признат.

Дополнителниот рок вреди нешто само ако биде претворен во календар на обврски со рокови, одговорни институции, јавни извештаи и независен надзор. Без тоа, пет години лесно поминуваат во нови стратегии, меѓуресорски состаноци и префрлање на одговорноста меѓу Владата, општините и јавните претпријатија. Тоа е точно она што се случуваше во претходната деценија.

Најсилниот тест ќе биде најнепријатниот: дали законот важи еднакво за објект без политичка или сопственичка заштита и за објект што ја има. Досегашниот резултат е 456 решенија, нула извршувања. Ако тој сооднос не се промени, следната сесија на Комитетот нема да гласа за нов амандман.