Beteja për Gjykatën Kushtetuese në Poloni: opozita kërkon zgjedhje të parakohshme, por vetë nuk ka 307 vota

Polonia po grindet sërish se kush e kontrollon Gjykatën Kushtetuese - dhe këtë herë para ndërtesës qëndronte policia. Kriza shpërtheu më 30 tetor, kur gjyqtarja Anna Korwin-Piotrowska shpalli një vendim me të cilin e largon përkohësisht kryetarin e gjykatës Bogdan Święczkowski dhe e merr vetë drejtimin. Święczkowski, i afërt me partinë opozitare Ligj dhe Drejtësi (PiS), nuk e njeh vendimin.

Para ndërtesës u vendos një numër i madh policësh, ndërsa mbështetësit e opozitës dolën në protestë dhe lëvizjen e koalicionit qeverisës e quajtën përpjekje për grusht shteti. Policia thotë se ndërhyri me kërkesë të autoriteteve për shkak të rrezikimit të mundshëm të sigurisë së gjyqtarëve dhe punonjësve, dhe mohon kategorikisht se hyri në ndërtesë apo e mori punën e gjykatës. Tre persona u shoqëruan pasi, sipas policisë, kapërcyen gardhin.

Presidenti Karol Nawrocki e ndërpreu vizitën zyrtare në Afrikë dhe u kthye urgjentisht në Varshavë. Ai e akuzoi kryeministrin Donald Tusk për marrje me dhunë të Gjykatës Kushtetuese. Tusk iu përgjigj se qeveria e tij vetëm po përpiqet t'i rikthejë pavarësinë një institucioni që, sipas tij, për vite me radhë ka qenë nën ndikimin politik të pushtetit të mëparshëm.

Nëse tingëllon e njohur, kjo është sepse kjo histori zgjat që nga viti 2015. Atëherë qeveria e Ligjit dhe Drejtësisë nisi ta ndryshojë përbërjen e gjykatës. Kur Tusk u kthye në pushtet në 2023, drejtuesit e rinj u përpoqën të anulonin një pjesë të atyre ndryshimeve, por presidenca u kundërvu. Nawrocki më parë kishte refuzuar ta pranonte betimin e pesë gjyqtarëve të zgjedhur nga shumica parlamentare, ndërsa drejtuesit e gjykatës nuk i lejuan ta merrnin detyrën. Çdo pushtet e „pastron“ gjykatën nga njerëzit e të mëparshmit - dhe secili e quan këtë rikthim të shtetit ligjor.

Tani opozita kërkon dalje përmes zgjedhjeve. Nënkryetari i Sejmit Krzysztof Bosak nga Konfederata deklaroi në protestën para Gjykatës Kushtetuese se Polonia është dëshmitare e paligjshmërisë tipike për „republikat e bananeve“ dhe se pushteti ekzekutiv po e keqpërdor policinë. Konfederata do të propozojë një rezolutë për shkurtimin e mandatit të Sejmit dhe do ta diskutojë me presidentin Nawrocki.

Bosak propozimin e sheh edhe si test për partnerët në koalicionin e Tuskut. „Të mos ketë lojë të dyfishtë - të thonë se nuk janë të kënaqur, e megjithatë të votojnë me qeverinë“, tha ai. Matematika është e ftohtë: për shkurtimin e mandatit nevojiten dy të tretat e deputetëve, pra 307 nga 460, ndërsa opozita vetë nuk ka kaq vota. Pa dezertorë nga shumica, zgjedhje të parakohshme nuk ka.

Lideri tjetër i Konfederatës, Sławomir Mentzen, ofron një „rinisje kushtetuese“: të 15 gjyqtarët të rizgjidhen me shumicë prej tre të pestash në Sejm, mandatet e para të caktohen me short, nga një deri në nëntë vjet, dhe gjyqtarët të betohen para parlamentit, jo para presidentit. „As Tusk, as Kaczyński nuk duhet të kenë më kurrë ndikim mbi gjykatat“, tha ai. Fjali e bukur - vetëm se e thotë një politikan, partia e të cilit gjithashtu do të qeverisë.

Kriza vazhdon. Korwin-Piotrowska thirri për 3 nëntor një seancë të gjyqtarëve për buxhetin e institucionit për vitin 2027, ndërsa Święczkowski nuk i njeh vendimet me të cilat u largua. Dy kryetarë në një gjykatë, polici te dera dhe një parlament pa vota të mjaftueshme për një rrugëdalje. A do ta gjejë Polonia rrugën e kthimit te një gjykatë së cilës t'i besojnë të dyja palët - apo këto luftëra për gjykatat po bëhen përditshmëri evropiane?