Vrelo në Matkë është shpella nënujore e eksploruar më thellë në botë: 338 metra dhe tre rekorde botërore

Shpella nënujore e eksploruar më thellë në botë nuk është në Francë, as në Itali. Ajo është në Matkë, te pragu i Shkupit. Vrelo është eksploruar deri në 338 metra thellësi, me çka mori vendin e parë në listën botërore - para Font Estramar në Francë (312 metra) dhe Elefante Bianco në Itali (292 metra).

Rekordi është rezultat i ekspeditës „Vrelo 2026“, e cila zgjati nga 10 deri më 17 tetor. Një ekip ndërkombëtar prej 15 zhytësish nga Maqedonia, Polonia dhe Italia e shtyu kufirin për 51 metra krahasuar me 287 metrat e deritanishëm, të arritur në tetorin e kaluar. Sipas klubit të speleozhytjes „Vrelo“, u vendosën tre rekorde botërore: shpella e eksploruar më thellë nga njeriu, zhytja më e thellë në shpellë dhe zhytja më e thellë në ujëra të hapura.

Nëntë orë për një zhytje

Zhytjen rekord e kreu speleozhytësi polak Bartłomiej Pitala, i cili mbante edhe kufirin e mëparshëm. I gjithë operacioni zgjati nëntë orë, ndërsa kthimin e tij nga thellësia e ndoqën 12 zhytës sigurie të vendosur në nivele të ndryshme. Në sipërfaqe ishin të gatshëm një dhomë hiperbarike, njësia e helikopterëve e MPB-së, zhytësit e njësisë speciale „Tigar“, varka të shpejta dhe një ekip i Ndihmës së Shpejtë Mjekësore.

Kontributi maqedonas nuk është vetëm mikpritja. Zhytësit tanë për herë të parë ndërtuan dhe vendosën në mënyrë të pavarur një dhomë ajri nënujore - të ashtuquajturin habitat - në thellësi prej tetë deri në nëntë metra, rreth 130 metra nga hyrja e shpellës. Në të zhytësit qëndronin gjatë pauzave të gjata të dekompresionit. Në shpellë më parë ishin vendosur edhe mbi 30 bombola me përzierje të ndryshme gazi, si dhe bateri rezervë për ngrohje dhe ndriçim.

Kanale të reja, hartë e re

Ekspedita nuk solli vetëm thellësi. U zbuluan dy kanale nënujore deri tani të panjohura. I pari është rreth 300 metra nga hyrja, në thellësi prej 33 metrash, i gjatë rreth 100 metra, dhe bashkohet me një pjesë të shpellës të eksploruar në vitin 2000. I dyti është në 170 metra thellësi, i gjatë rreth 30 metra, dhe lidhet me kanalin kryesor të thellësisë në 185 metra. Gjithsej, harta e sistemit u pasurua me më shumë se 150 metra të rinj.

Ky është lajm i rrallë në të cilin Maqedonia është e para në një listë botërore, dhe merita është e pamohueshme. Një klub speleozhytjeje, me partnerë nga Polonia dhe Italia, e vuri Matkën para shpellave të njohura në Francë dhe Itali. Mbetet pyetja nëse shteti do të dijë ta shfrytëzojë këtë - për shkencë, për mbrojtjen e kanionit, për turizëm serioz - apo Vrelo do të mbetet rekord për të cilin dinë vetëm zhytësit.