Врело на Матка е најдлабоко истражената подводна пештера во светот: 338 метри и три светски рекорди

Најдлабоко истражената подводна пештера на светот не е во Франција, ниту во Италија. Таа е на Матка, на прагот на Скопје. Врело е истражено до 338 метри длабочина, со што го презеде првото место на светската листа – пред Фонт Естрамар во Франција (312 метри) и Елефанте Бјанко во Италија (292 метри).

Рекордот е резултат на експедицијата „Врело 2026“, која траеше од 10 до 17 октомври. Меѓународен тим од 15 нуркачи од Македонија, Полска и Италија ја помести границата за 51 метар во однос на досегашните 287 метри, постигнати во октомври лани. Според Спелеонуркачкиот клуб „Врело“, поставени се три светски рекорди: најдлабоко истражена пештера од човек, најдлабоко нуркање во пештера и најдлабоко длабинско нуркање на отворени води.

Девет часа за едно нуркање

Рекордното нуркање го изведе полскиот спелеонуркач Бартломиеј Питала, кој ја држеше и претходната граница. Целата операција траеше девет часа, а неговото враќање од длабочината го следеа 12 безбедносни нуркачи распоредени на различни нивоа. На површината беа подготвени хипербарична комора, хеликоптерската единица на МВР, нуркачите од специјалната единица „Тигар“, брзи чамци и екипа на Итната медицинска помош.

Македонскиот удел не е само домаќинството. Нашите нуркачи за првпат самостојно конструирале и поставиле подводна воздушна комора – таканаречен хабитат – на длабочина од осум до девет метри, околу 130 метри од влезот во пештерата. Во неа нуркачите престојуваа за време на долгите декомпресиски паузи. Во пештерата претходно беа распоредени и над 30 боци со различни гасни мешавини, како и резервни батерии за греење и осветлување.

Нови канали, нова мапа

Експедицијата не донесе само длабочина. Откриени се два досега непознати подводни канала. Првиот е на околу 300 метри од влезот, на длабочина од 33 метри, долг е околу 100 метри и се спојува со дел од пештерата истражен во 2000 година. Вториот е на 170 метри длабочина, долг околу 30 метри, и се поврзува со главниот длабински канал на 185 метри. Вкупно, мапата на системот е збогатена за повеќе од 150 нови метри.

Ова е ретка вест во која Македонија е прва на светска листа, а заслугата е неоспорна. Еден спелеонуркачки клуб, со партнери од Полска и Италија, ја стави Матка пред познатите пештери во Франција и Италија. Останува прашањето дали државата ќе знае да го искористи ова – за наука, за заштита на кањонот, за сериозен туризам – или Врело ќе остане рекорд за кој знаат само нуркачите.