62 lokomotiften dokuzu çalışıyor, bilançoda ise 119 milyon avroluk şerefiye: denetçiler Makedonya Demiryolları Taşımacılık'ın defterlerini açtı

Devlet Denetim Dairesi, Makedonya'nın devlet demiryolu işletmecisi ŽRSM Transport'un 2024 raporunu yayımladı ve ilk bölüm bir müze envanteri gibi okunuyor. 62 lokomotiften dokuzu çalışır durumda - yüzde 15'ten az. 16 yolcu treni setinden beşi sefer yapıyor. 47 yolcu vagonundan ikisi düzenli seferlerde kullanılıyor.

Yük taşımacılığında durum daha iyi değil. 1.382 yük vagonundan yalnızca 378'inin geçerli bir revizyonu var. Kalan 1.004'ü, yani neredeyse yüzde 73'ü, zorunlu teknik muayenelerinin süresi dolduğu için seferden çıkarılmış durumda. 661 serisi dizel lokomotiflerin yaş ortalaması 60'ın, elektriklilerinki 35'in üzerinde. Denetçilere göre nedenler belli: bakıma yetersiz yatırım, zamanında yapılmayan onarımlar ve kronik para sıkıntısı.

Para ise ayrı bir hikâye. Şirket 2024'te 331,8 milyon dinar, yaklaşık 5,4 milyon avro zarar etti. Bir önceki yıl - 759,4 milyon dinar, yaklaşık 12,3 milyon avro. 2024 sonunda birikmiş zarar 6,75 milyar dinara, yani yaklaşık 110 milyon avroya ulaştı. İncelenen dönemin her yılında, 2014'ten 2024'e kadar zarar var.

119 milyon avroluk şerefiye

En tuhaf bulgu bilançoda. Orada yıllardır 7,32 milyar dinarlık, yaklaşık 119 milyon avroluk sözde bir şerefiye taşınıyor - bu, genellikle bir şirket bir başkasını satın aldığında ortaya çıkan bir muhasebe kalemi. Denetçiler, bunun maddi olmayan duran varlık olarak kabul edilmesi için hiçbir dayanak olmadığını tespit etti. Oysa tam da bu kalem, yaklaşık 9,3 milyar dinarlık toplam varlıkların neredeyse yüzde 79'unu oluşturuyor. Başka bir deyişle, demiryolunun "servetinin" büyük kısmı yalnızca kâğıt üzerinde var.

Raporun geri kalanını okumak da kolay değil. 342,3 milyon dinar, yani yaklaşık 5,5 milyon avro değerindeki stokların tam yüzde 71'i 2019'dan eski ve değerleri güncellenmemiş. Yakıtla uygunsuz ve güvensiz şekilde çalışılmış, ölçüm ekipmanı eskimiş, derme çatma ve manipülasyona açık, pompalar ise uzun süredir kalibre edilmemiş. Devlet Denetim Dairesi hem mali tabloların doğruluğu hem de faaliyetlerin yasalara uygunluğu konusunda olumsuz görüş verdi.

Şirket, "tam kurumsal sorumlulukla" hareket ettiğini, Temmuz 2024'ten beri mali ve operasyonel istikrar sağlama programı yürüttüğünü ve önlemlerin 2026-2027 Eylem Planı'nın parçası olduğunu söylüyor. Bulguların önemli bir kısmının "uzun yıllara dayanan ve sistemik nitelikte" olduğunu belirtiyor.

Evet, sistemik. Sorun da tam olarak bu. Üst üste on bir yıl zarar, ve her yönetim "uzun yıllara dayanan" sorunu öncekinden devralıp bir sonrakine devrediyor. Bu arada bütün bunların hesabını kim verdi? Ve Eylem Planı, dokuz lokomotifin sonuncusu da durmadan önce raylara ulaşabilecek mi?