Lahey UÇK'nın tepesini yargıladı: dört kişiye 81 yıl hapis, ama insanlığa karşı suçlar kanıtlanmadı

Lahey'deki Uzmanlar Mahkemesi bugün UÇK'nın dört eski üst düzey ismi hakkında ilk derece kararını açıkladı. Kosova'nın eski cumhurbaşkanı Haşim Thaçi 25 yıl hapis aldı. Yakup Krasniçi de 25. Kadri Veseli 18. Reçep Selimi 13. Yirmi beş yıl boyunca bir devletin kurucuları olarak sunulan insanlar için toplam 81 yıl.

İddianamede on madde vardı: siyasi ve etnik temelde zulüm, hukuka aykırı tutuklama ve alıkoyma, insanlık dışı ve zalimce muamele, zorla kaybetme, işkence ve cinayet. İddianameye göre suçların sahnesi, Kosova ve Kuzey Arnavutluk'ta UÇK'ya ait 42 yasadışı gözaltı yeriydi; buralardan yaklaşık 407 kişi geçti ve en az 102'si öldürüldü. Dönem: Mart 1998 - Eylül 1999.

Mahkemenin kanıtlanmış saydığı rakamlar

Heyete başkanlık eden Amerikalı hâkim Charles Smith genel ifadelerde kalmadı. Panel, UÇK mensuplarının Nisan 1998 ile 20 Haziran 1999 arasında en az 385 kişiyi keyfi olarak özgürlüğünden yoksun bıraktığı sonucuna vardı; bu kişiler Kosova'nın 14 belediyesindeki ve Kuzey Arnavutluk'un iki bölgesindeki birkaç noktadaki gözaltı tesislerinde tutuldu. Bunlardan 348'i zalimce muameleye, 303'ü işkenceye maruz kaldı. En az 98 kişinin öldürüldüğünü mahkeme saptadı.

Mahkemenin dinlediği ifadelerin bir kısmını okumak ağır. Tesislerden birinde 12-14 aylık bir bebek tutulmuştu. Bir diğerinde 14 yaşında bir çocuk. 70 yaşındaki bir adam, yüzü tamamen parçalanacak kadar dövülmüştü. En az yedi tutuklu zincirle bağlı tutuldu. Alıkonanlar arasında kadınlar, çocuklar, çiftçiler ve öğretmenler vardı; Sırplarla işbirliği yaptıkları söylentisine dayanarak, delilsiz ve yargısız tutuklanmışlardı.

Savcılığın kanıtlayamadığı

Karar savcılığın tam bir zaferi değil ve bu nüans önemli, çünkü Priştine'de şimdiden seçmeci okunacak. Mahkeme, savcılığın sivil halka yönelik sistematik ya da yaygın bir saldırının varlığını makul şüphenin ötesinde kanıtlayamadığı sonucuna vardı; yani insanlığa karşı suç nitelemelerini onaylamadı. Fiiller savaş suçu olarak nitelendi, ki bu farklı bir hukuki ağırlık taşıyor. Mahkeme ayrıca, çatışmanın sona erdiği 20 Haziran 1999'dan sonraki olayların savaş suçu sayılamayacağını saptadı.

Smith en çok göz ardı edilecek şeyi de söyledi: yargılama UÇK'nın meşruiyetine ya da bağımsız Kosova hedefine değil, yalnızca sanıkların kişisel sorumluluğuna ilişkindir. Bu, aynı anda hem Belgrad'ın hem Priştine'nin elini bağlayan bir ifade - bu yüzden kimse onu tam olarak alıntılamayacak.

Baskı altında bir yargılama

Sürecin kendi rakamları ne kadar ağır olduğunu gösteriyor: dinlenen 273 tanık, kabul edilen 5.400'den fazla delil, sürece dahil 156 mağdur, neredeyse 30.000 sayfa tutanak. Ama bugünkü okumanın en ağır cümlesi suçlarla değil, yargılamanın koşullarıyla ilgiliydi. Smith, yargılamanın "sürekli tanık baskısı bağlamında" yürütüldüğünü, savcılığın birçok tanığının önceki ifadelerini geri çektiğini, temel olguları anmaktan kaçındığını, panel önünde yalan söylediğini ya da ezberlenmiş cümleler okuduğunu açıkladı.

Bunu bilip yine de adaletin normal işlediğini düşünüyorsak, yazanı okumamışız demektir. Tanık baskısı sürecin kıyısındaki bir olay değil - onunla paralel işleyen bir sistem; Priştine'nin meydanları, karar bekleyen adamların billboardlarıyla doldurduğu yıllarda işleyen bir sistem.

Bu neden Üsküp'ten de okunuyor

Lahey'in bugün yinelediği hukuk ilkesi şu: sorumluluk kişiseldir, kolektif değil - ve bir çatışmanın kazanan tarafı, kazanırken yaptıkları için af almaz. Bütün Balkanlar'ın zor yoldan öğrendiği ve birkaç yılda bir yeniden unuttuğu bir ilke.

Karar ilk derece ve istinaf süreci izleyecek. Ama yirmi beş yıl sonra ilk kez, silahlı bir örgütün tepesindeki dört kişi adlarının yanında yıl cinsinden rakamlar taşıyor. Geriye kalan soru hukuki değil, siyasi: bölgenin ne kadarı gerekçeyi gerçekten okuyacak, ne kadarı ise onu yalnızca zaten düşündüğünün teyidi olarak paketleyecek?