КОЈ ЈА ПУШТИ АЛТА БАНКА ВО МАКЕДОНИЈА, КОЈ ТРЕБАШЕ ДА ЈА КОНТРОЛИРА И КОЈ ЌЕ ОДГОВАРА ЗА ПРОЦЕНКАТА НА РИЗИКОТ?

Пред само 14 месеци српската Алта банка доби дозвола да ја преземе Стопанска банка Битола. Денес матичната банка во Србија е без лиценца, а македонската банка е под администрација. МЕТЛА ги анализира одлуките, надлежностите и прашањата на кои јавноста заслужува одговор.

На 1 септември 2025 година, Извршниот одбор на Народната банка на Република Северна Македонија донел решение број 15-27777/10, со кое на Алта банка АД Белград ѝ била дадена претходна согласност да стекне до 100 проценти од акциите на Стопанска банка Битола.

Во тој период гувернер на Народната банка бил Трајко Славески.

Само девет дена подоцна, на 10 септември 2025 година, Комисијата за хартии од вредност, на седница со која претседавала Бујаре Абази, ја одобрила понудата за преземање.

Цената била утврдена на 3.777 денари по акција. Преземањето било успешно завршено во октомври 2025 година.

Значи, ова не била трансакција реализирана без институционални одобренија. Напротив, таа поминала низ постапки пред надлежните финансиски регулатори.

КОЈ ТРЕБАШЕ ДА ГО КОНТРОЛИРА КУПУВАЧОТ?

Првата и најважна институција е Народната банка на Македонија.

При давањето согласност за стекнување квалификувано учество во банка, регулаторот треба да ја процени финансиската состојба на купувачот, неговата репутација, способноста да обезбеди капитална поддршка, транспарентноста на сопственоста и исполнувањето на законските услови.

Втората институција е Комисијата за хартии од вредност, која ја контролира законитоста на постапката за преземање и ги штити правата на акционерите во рамките на своите надлежности.

Третата е Народната банка на Србија, која била одговорна за супервизија на матичната Алта банка во Белград.

Клучното прашање е дали македонскиот регулатор имал целосна и навремена слика за финансиската состојба на српскиот инвеститор пред да ја издаде согласноста.

На 30 октомври 2026 година, Народната банка на Србија ја одзела дозволата за работа на Алта банка Белград, наведувајќи влошена финансиска состојба и проблеми со ликвидноста, и покрај претходно преземените надзорни мерки.

На 1 ноември 2026 година, Народната банка на Македонија ја повлекла претходната согласност на српската банка и вовела тримесечна администрација во Алта банка Битола.

Според официјалното решение, на 22 октомври 2026 година српската Алта банка поседувала 95,336 проценти од акциите на македонската банка.

Во образложението за воведувањето администрација се наведуваат ризиците за идната капитална поддршка, функционирањето на органите на банката, довербата на клиентите и нејзината стабилност.

Тоа е сериозен развој на настаните за финансиска институција чиј доминантен сопственик добил регулаторно одобрение само 14 месеци претходно.

Самото пропаѓање на матичната банка не докажува дека македонската Народна банка направила незаконски пропуст при издавањето на согласноста.

Но исто така, фактот дека постапката била формално одобрена не е доволен доказ дека сите ризици биле правилно проценети.

За да се утврди дали надзорот бил соодветен, потребно е да се провери какви финансиски извештаи биле доставени во 2025 година, какви информации биле разменети со српскиот регулатор, дали постоеле предупредувања и кога македонските институции дознале за влошувањето на состојбата.

Посебно е важно да се утврди дали проблемите во Србија биле новонастанати или дел од нив можеле да се препознаат порано.

Без пристап до надзорната документација, не може одговорно да се тврди дека одобрението било незаконско, но ниту дека проценката била беспрекорна.

Премиерот Христијан Мицкоски побара Обвинителството да испитува наводна саботажа од страна на СДСМ во врска со случајот, а истовремено предупреди на можни последици за компании поврзани со српскиот пазар.

Ваквите тврдења треба да се испитаат врз основа на докази.

Но политичките обвинувања не смеат да го потиснат основното прашање: како била донесена одлуката за одобрување на преземањето и дали надлежните институции навремено ги следеле ризиците?

ШЕСТ КЛУЧНИ ПРАШАЊА:

Кои финансиски документи биле основа за согласноста од 1 септември 2025 година?
Дали Народната банка на Србија доставила информации за надзорни мерки или финансиски ризици кај Алта банка?
Кога македонската Народна банка првпат дознала за проблемите кај матичната банка?
Дали биле преземени дополнителни контролни мерки во периодот меѓу преземањето и одземањето на српската лиценца?
Дали постоеле предупредувања што можеле да доведат до поинаква одлука во 2025 година?
Дали ќе биде направена независна проверка на постапката за одобрување и на последователниот надзор?

Во банкарството довербата е основа на целиот систем.

Затоа јавноста мора да добие одговор не само што се случило со Алта банка, туку и дали надлежните институции ги исполниле своите законски обврски.

Одговорноста не се утврдува со партиски прес-конференции, туку со документи, независна контрола и јасно утврдени факти.

Бидејќи вистинското прашање не е само кој дозволил да се купи банката, туку дали направил сè што законот барал за да ги заштити нејзините депоненти и финансискиот систем.

МЕТЛА | 5 ноември 2026 година