Haga i dënoi krerët e UÇK-së: 81 vjet burg për katër veta, por krimet kundër njerëzimit nuk u vërtetuan

Gjykata Speciale në Hagë sot shqiptoi aktgjykimin e shkallës së parë kundër katër ish-krerëve të UÇK-së. Hashim Thaçi, ish-president i Kosovës, mori 25 vjet burg. Jakup Krasniqi po ashtu 25. Kadri Veseli 18. Rexhep Selimi 13. Gjithsej 81 vjet për njerëz që njëzet e pesë vjet paraqiteshin si themelues të një shteti.

Aktakuza kishte dhjetë pika: persekutim mbi baza politike dhe etnike, arrestim dhe ndalim të paligjshëm, trajtim çnjerëzor dhe mizor, zhdukje me forcë, torturë dhe vrasje. Skena e krimeve, sipas aktakuzës, ishin 42 vende ndalimi ilegale të UÇK-së në Kosovë dhe në Shqipërinë veriore, nëpër të cilat kaluan rreth 407 të ndaluar, e së paku 102 prej tyre u vranë. Periudha është mars 1998 - shtator 1999.

Shifrat që gjykata i përcaktoi si të vërtetuara

Gjykatësi Çarls Smith, amerikani që kryesoi trupin gjykues, nuk lëvizi në vende të përgjithshme. Paneli përfundoi se pjesëtarët e UÇK-së mes prillit 1998 dhe 20 qershorit 1999 privuan arbitrarisht nga liria së paku 385 persona, të mbajtur në objekte ndalimi në 14 komuna të Kosovës dhe në disa lokacione në dy rajone të Shqipërisë veriore. Prej tyre, 348 iu nënshtruan trajtimit mizor, ndërsa 303 torturës. Për së paku 98 persona gjykata përcaktoi se u vranë.

Një pjesë e dëshmive që gjykata dëgjoi janë të rënda për t'u lexuar. Në një nga objektet ishte mbyllur një foshnjë e moshës 12 deri 14 muajshe. Në një tjetër, një djalë 14-vjeçar. Një burrë 70-vjeçar ishte rrahur deri në atë pikë sa fytyra i ishte shkatërruar tërësisht. Së paku shtatë të burgosur mbaheshin të lidhur me zinxhirë. Mes të ndaluarve kishte gra, fëmijë, bujq dhe mësues, të arrestuar mbi bazën e thashethemeve se kishin bashkëpunuar me serbët, pa prova dhe pa procedurë.

Ajo që prokuroria nuk e vërtetoi

Aktgjykimi nuk është fitore e plotë e prokurorisë dhe ajo nuancë është e rëndësishme, sepse në Prishtinë tashmë do të lexohet në mënyrë selektive. Gjykata përfundoi se prokuroria nuk vërtetoi përtej dyshimit të arsyeshëm se ekzistonte sulm sistematik ose i përhapur gjerësisht ndaj popullsisë civile, përkatësisht nuk i konfirmoi kualifikimet për krime kundër njerëzimit. Veprat u kualifikuan si krime lufte, çka ka peshë tjetër juridike. Gjykata gjithashtu përcaktoi se ngjarjet pas 20 qershorit 1999, kur konflikti përfundoi, nuk mund të trajtohen si krime lufte.

Smithi tha edhe atë që do të injorohet më së shumti: gjykimi nuk ka të bëjë me legjitimitetin e UÇK-së, as me qëllimin e saj për Kosovë të pavarur, por vetëm me përgjegjësinë personale të të akuzuarve. Kjo është formulim që njëkohësisht ua lidh duart edhe Beogradit edhe Prishtinës - dhe prandaj askush nuk do ta citojë të plotë.

Gjykim nën presion

Shifrat e vetë procesit tregojnë sa i rëndë ishte: 273 dëshmitarë të dëgjuar, mbi 5.400 prova të pranuara, 156 viktima të përfshira në procedurë, gati 30.000 faqe transkript. Por fjalia më e rëndë në tërë leximin e sotëm nuk kishte të bënte me krimet, por me kushtet nën të cilat u gjykua. Smithi njoftoi se gjykimi u zhvillua „në kontekstin e frikësimit të vazhdueshëm të dëshmitarëve“, se disa dëshmitarë të prokurorisë i tërhoqën deklaratat e mëparshme, shmangeshin të përmendnin faktet themelore, gënjenin para panelit ose recitonin fjali të mësuara.

Nëse këtë e dimë dhe prapë mendojmë se drejtësia funksionoi normalisht, atëherë nuk kemi lexuar çfarë shkruan. Frikësimi i dëshmitarëve nuk është incident në margjinat e procesit - është sistem që punoi paralelisht me të, në vitet kur Prishtina i mbushte sheshet me bilborde të njerëzve që prisnin aktgjykim.

Pse kjo lexohet edhe nga Shkupi

Parimi juridik që Haga sot e përsëriti është se përgjegjësia është personale, jo kolektive - dhe se pala fituese në një konflikt nuk merr amnisti për atë që bëri derisa fitonte. Ky është parim që tërë Ballkani e mësoi në mënyrë të vështirë, dhe që çdo disa vjet harrohet sërish.

Aktgjykimi është i shkallës së parë dhe pason procedura e ankesës. Por për herë të parë, pas njëzet e pesë vjetësh, katër njerëz që ishin kreu i një organizate të armatosur bartin shifra me vite pranë emrave të tyre. Pyetja që mbetet nuk është juridike, por politike: sa nga rajoni vërtet do ta lexojë arsyetimin, e sa do ta paketojë vetëm si konfirmim të asaj që tashmë mendonte?