YouTube'da "K. Makedonya dağlarında dünya klasmanında dağ keçisi avı" başlıklı bir video. Yabancı avcılar, dürbünde bir Balkan dağ keçisi, "Pedro Ampuero'nun Av Serüvenleri" kanalı. Aynı günlerde park korucuları Mavrovo Gölü'nden yasadışı kurulmuş balık ağlarını çıkarıp olayı Mavrovi Anovi karakoluna bildiriyor. Ülkenin en büyük korunan alanından art arda iki haber - ve ikisi de yalnızca belirti.

Park müdürü Haris İbraimi, konunun ticarî av değil, yetkili kurumların onayıyla, parkın gözetiminde ve hayvan sağlığını izleme programının parçası olarak yapılan sanitasyon amaçlı kesim olduğunu açıklıyor. Olabilir. Ama görüntünün açtığı soru, üzerinde damga olup olmadığı değil: geçerli tek bir güncel yönetim belgesi bulunmayan bir parkta, hangi plana, hangi bölgeye ve hangi bilimsel veriye dayanarak kesim onaylanıyor?

1952'den kalma sınırlar, 1988'den kalma bölgeleme

Mavrovo 19 Nisan 1949'da millî park ilan edildi. 1952 değişiklikleriyle alan 11.750 hektardan 73.088 hektara çıktı ve sınırlar içine 37 yerleşim yeri girdi. O sınırlar bugün de geçerli. Bölgeleme ise parkın kendi verilerine göre 1988 Mekânsal Planı kapsamında hazırlandı. Yani park, devletten daha yaşlı bir haritayla yönetiliyor.

2004'te Makedonya yeni bir Doğa Koruma Yasası çıkardı. 187. madde, eski korunan alanların yeniden değerlendirilmesi ve yeni ilan kararları için altı yıllık süre verdi. Süre 2010'da doldu. Pelister ve Galiçiça süreci tamamladı. Mavrovo tamamlamadı: yeni yasa yok, yönetim planı yok, mekânsal plan yok. 184. madde eski korumanın yürürlükte kaldığını söylüyor, dolayısıyla park resmen haritadan silinmedi. Ama "resmen korunuyor" ile "korunuyor" aynı şey değil.

Bir çalışma, bir yasa tasarısı, gerekçesiz bir geri çekme

Yeniden değerlendirme çalışması 2011-2013 arasında hazırlandı. Şubat 2015'te yeniden ilan yasa tasarısı ENER portalında yayımlandı - ve ardından kamuoyuna hiçbir gerekçe sunulmadan geri çekildi, diyor çevre örgütü Eko-svest. 2021'de kurumlar sorumluluğu birbirine açıkça devretti: Hükümet parkın uyumlu bölgeleme sunmadığını savundu, park ise önerinin 2012'de hazır olduğunu ama Bakanlığın kabul etmediğini söyledi. On bir yıl boyunca bir belge iki adres arasında dolaştı.

Bu arada çevreciler sonuçları sayıyor: ticarî kesim, av, küçük hidroelektrik santraller, yasadışı yapılaşma. En somut örnek "Ribniçka" küçük hidroelektrik santrali. Yatırımcı güzergâhın açılması için başvuru yaptı. Müdür tek bir ağacın kesilmediğini, işaretlenmediğini ve parkın Tarım Bakanlığı'ndan henüz onay istemediğini söylüyor. Oysa yatırımcı üç yıl önce kesim için yaklaşık yedi milyon denar tazminat ödemiş. Koruma rejimi tanımlanmadan önce ödenen kesim parası - hukukî boşluk tek cümlede budur. Bern Sözleşmesi 2025'te parktaki hidroelektrik projelerinin durdurulmasını ve yeniden ilan sürecinin ivedilikle bitirilmesini önermişti.

Beş talep ve bir yanıt

Eko-svest ve 21 örgüt daha Hükümete ve kurumlara beş talep iletti: yeniden ilan süreci ivedilikle başlasın ve bitsin, tasarı kamuoyu tartışmasına açılsın, bölgeleme bilimsel bulgularla uyumlulaştırılsın, zararlı projelere moratoryum konsun ve Bern önerileri uygulansın.

Çevre Bakanlığı'nın yanıtı: süreç "tamamlanmalı" ve Bakanlık "sivil toplum örgütlerinin talebiyle kamuoyu tartışması düzenlemeye açık". Örgütler tam olarak bunu 9 Eylül'de yazılı olarak talep etmişti. Bakanlık, çoktan istenmiş bir şeye açık olduğunu duyuruyor. İvedilik dedikleri bu.

Mavrovo'nun bir çalışmaya daha ihtiyacı yok. Çalışma var, 2015'ten bir yasa tasarısı var, Bern Sözleşmesi önerisi var, masada somut talepleriyle 22 dernek var. Eksik olan bir imza. Onu kim atacak - ve hangi dönemde?