Elon Musk, SpaceX'in Teksas'ın Bastrop kentinde, mevcut Starlink fabrikasının yanında yaklaşık 830 hektarlık alanda türbin kanadı dökümhanesi kurduğunu doğruladı. Sebebin roketlerle ilgisi yok. Elektrikle ilgisi var - ve yapay zekâ veri merkezlerinin şebekenin verebileceğinden fazlasını tüketmesiyle.

Gaz türbini kanadı bütün yapının en zor parçası. 3.000 ila 3.600 Fahrenheit derece sıcaklıkta çalışıyor; bu, yapıldığı alaşımın erime noktasının neredeyse 800 derece üzerinde. Bunları endüstriyel ölçekte dökmeyi dünyada yalnızca dört şirket biliyor ve dördü de on yılın sonuna kadar siparişlere boğulmuş durumda. Musk, kendi dökümhanesinin türbin bekleme süresini 18 aya kadar kısaltacağını iddia ediyor.

Burada bir an durmakta fayda var. Güneş paneli ve batarya satan adam gaz için altyapı kurmaya başlıyorsa, bu bir kanaat değişimi değil - bir takvim itirafıdır. Güneş ne zaman gelirse gelir; türbin bu akşam yanıyor. Aynı Musk aynı dönemde SpaceX ve Tesla'nın yılda 100'er gigavat güneş üretim kapasitesi kurduğunu duyurdu. Her iki cümle de doğru olabilir. Ama yalnızca biri bugün var olan bir sorunu çözüyor.

Sorun ise gerçek. Dünyadaki veri merkezlerinin elektrik tüketiminin 2030 yılına kadar iki katına çıkması bekleniyor. En büyük türbin üreticilerinden GE Vernova, tam da o yıla kadar dolu. Amazon, Google, Meta, OpenAI ve Microsoft artık şebekenin genişlemesini beklemiyor - sunucuların yanında kendi gaz türbinlerini çalıştırıyorlar. Daha hızlı. Ve onlar için daha ucuz.

Farkı kim ödüyor

xAI'nin Colossus veri merkezlerinin 2024'ten beri çalıştığı Memphis'te NAACP, türbinlerin gerekli izinler ve emisyon kontrolü olmadan çalıştığını defalarca öne sürüyor - smog oluşturan bileşikler ve formaldehit gibi kimyasallar söz konusu. Memphis Üniversitesi'nden araştırmacılar, tesis faaliyete geçtikten sonra hava kirliliğinin bir miktar kötüleştiğini tespit etti.

Virginia'da, yerel halkın Data Center Alley dediği bölgede, Piedmont Environmental Council, ABD çevre ajansının COBRA modelini kullanan bir çalışma sipariş etti. Tek bir tesisteki sekiz türbin için hesap, emisyonların birçok ilçede 2,5 milyondan fazla insana ulaşabileceğini gösterdi; yılda 3,4 ila 6,5 ek erken ölüm ve 53 ila 99 milyon dolar yıllık sağlık zararı tahminiyle. Bu, sunucudaki tokenleri sayanın değil, başkasının ödediği bir fatura.

Balkanlar bu sahneyi başka bir sektörden ezbere bilir: tesis hızlı kuruluyor çünkü birinin ona hızlıca ihtiyacı var, izinler sonra geliyor ya da hiç gelmiyor, hava ölçümleri ise insanlar çoktan öksürmeye başladıktan sonra yapılıyor. Fark şu ki burada başvuran, piyasanın en iyi avukatlarına sahip bir teknoloji şirketi ve bacadan çıkan şey çelik değil, bir sohbet penceresine yazılmış bir sorunun cevabı.

Bir modele yöneltilen tek bir sorgunun gerçekte ne kadar elektriğe mal olabileceğini soran çıkacak mı - yoksa bu ancak dökümhaneler kurulduktan sonra mı belirlenecek?